|
شناسه خبر: 4533

بررسی آینده قدرت در افغانستان گفت‌وگو با حسین ظهره‌وند، سفیر سابق ایران در کابل؛

ســــقوط هرات

با تصرف ده‌ها استان افغانستان به دست طالبان که در روزهای اخیر هم شدت یافته، همه نگاه‌ها به‌سمت شکل‌گیری دولت ائتلافی یا مشارکتی است. دولتی ائتلافی که گویا طالبان با پیشروی‌هایی که در بیشتر استان‌های افغانستان داشته است، بعید به نظر می‌رسد.

روزنامه «صبح‌نو»، در گفت‌وگو با حسین ظهره‌وند، سفیر سابق ایران در کابل، آینده قدرت در افغانستان را بررسی کرده است: با تصرف ده‌ها استان افغانستان به دست طالبان که در روزهای اخیر هم شدت یافته، همه نگاه‌ها به‌سمت شکل‌گیری دولت ائتلافی یا مشارکتی است. دولتی ائتلافی که گویا طالبان با پیشروی‌هایی که در بیشتر استان‌های افغانستان داشته است، بعید به نظر می‌رسد، امری که حسین ظهره‌وند، سفیر سابق ایران در کابل آن را تایید می‌کند و به روزنامه «صبح‌نو» می‌گوید؛ افغانستان در حال طالبانیزه شدن است و دولت ائتلافی یا مشارکتی شکل نمی‌گیرد. اگر پاکستان بخواهد به همراه و راهبردهای چین، افغانستان را قورت دهد «طالبان مصرفی» شکل می‌گیرد اما اگر طالبان قاعدتا با عربستان، آمریکا، انگلیس و امارات باشد، آن را «مرکز افراطی‌گری» خواهند کرد، چراکه هدف آن‌ها از روند شکل‌گیری قدرت طالبان، این است که آن‌ها را در مقابل ایران، چین و روسیه قرار دهند.

تحولات جاری در افغانستان و نگرانی‌های جاری درخصوص تصرف نزدیک به ۱۴ولایت این کشور ازسوی طالبان، به‌گونه‌ای پیش می‌رود که چیزی تا کنار رفتن دولت مرکزی کابل باقی نمانده است، دولتی که دیروز کاخ سفید به رفتن «اشرف غنی» از قدرت اشاره کرد. موضوعی که «عمران‌خان»، نخست‌وزیر پاکستان به نقل از رهبران طالبان، گفته است تا زمانی که اشرف ‌غنی در قدرت باشد، این گروه حاضر به گفت‌وگو برای صلح یا آتش‌بس نخواهد شد‎. باوجوداین باز هم نگاه‌ها به شکل‌گیری دولتی ائتلافی ازسوی همه گروه‌های سیاسی در افغانستان است. تا آنجا که وزیرخارجه قطر، هم دیروز طرف‌های شرکت‌کننده در نشست صلح افغانستان در دوحه را به اتخاذ گام‌های بیشتر برای اعتمادسازی و دستیابی به راهکار سیاسی در این کشور فراخواند تا مگر صلح یا دولتی مشارکتی در این کشور جنگ‌زده حاکم شود.

مذاکرات تاریخی صلح

از اوایل سال۲۰۲۰، مذاکرات تاریخی صلح میان دولت افغانستان و طالبان، با میانجیگری قطر و حمایت ایالات‌متحده برای پایان دادن به ۴۲سال درگیری مسلحانه آغاز شد. در همین راستا نشست سه‌روزه صلح در افغانستان، سه‌شنبه پیش در شهر دوحه آغاز شد و روز پنجشنبه به پایان رسید. در این نشست، «عبدالله عبدالله»، رییس شورای عالی مصالحه ملی افغانستان گفت که در نشست تروئیکای توسعه‌یافته (آمریکا، روسیه و چین +پاکستان)، طرح دولت افغانستان برای برون‌رفت از بحران کنونی به قطر سپرده‌ شد. به اعلام وزارت خارجه قطر، شرکت‌کنندگان در این نشست بین‌المللی بر ضرورت تسریع روند صلح و توقف فوری خشونت‌ها توافق کردند. محمدنعیم، سخنگوی دفتر سیاسی طالبان در دوحه، پیش از این گفته بود که در نشست دوحه صرفا نظرات کشورهای شرکت‌کننده در خصوص وضعیت افغانستان شنیده می‌شود و قرار نیست که تصمیمی در این‌باره اتخاذ شود.عبدالله، در این نشست که با حضور نمایندگان آمریکا، روسیه، چین و پاکستان برگزار شد، تصریح کرد که وضعیت در افغانستان جدی و بحرانی است و تهدیدهای بالقوه‌ سلامت این کشور را تهدید می‌کنند. هدف کشورهای بزرگ و مردم افغانستان این است تا افغانستان آزاد، متحد،‌ مستقل و عاری از تروریسم باشد و دولت افغانستان و کشورهای همکار؛ همه بر این اصول توافق دارند.

نگاه قدرت‌های شرقی و غربی به افغانستان

نشست چندجانبه روسیه، چین، آمریکا و پاکستان در مورد شرایط افغانستان در حالی در قطر برگزار شد که این سوال را به وجود می‌آورد که آیا این نشست‌ها برای افغانستان راه به جایی خواهند برد یا خیر؟ در عمده نشست‌های بین‌المللی که تاکنون درباره افغانستان برگزار شده، شرکت‌کنندگان کشورهای منطقه و بازیگران عمده بین‌المللی بوده‌اند که همواره بر حمایت خود از دولت کابل تاکید کرده‌اند اما شاید درواقع اتکا و امیدواری دولت کابل به حامیان خارجی و بازیگران بین‌المللی عامل ضعف این دولت در تحولات کنونی افغانستان شده است.

بعد از توافق فوریه ۲۰۲۰ آمریکا و طالبان و امضای «توافقنامه صلح» بین دو طرف، روند خروج نظامیان آمریکایی و متحدان این کشور از افغانستان شروع شد. این در حالی است که طی هفته‌های اخیر جنگ در افغانستان شدت گرفته و طالبان موفق شده‌اند بسیاری از مناطق افغانستان را به تصرف خود درآورند. ایالات‌متحده و دیگر کشورهای عضو ناتو در سال۲۰۰۱ در پاسخ به حملات ۱۱سپتامبر همان سال در آمریکا، به افغانستان حمله نظامی کردند و از آن زمان، حضور نظامی و اشغالگری آن‌ها در افغانستان ادامه داشته است. باوجوداین کاخ سفید به بهانه خروج کارکنان سفارتش دیروز سه‌هزار نیروی آمریکایی به افغانستان اعزام کرده است. نیروهایی که پیش‌بینی می‌شود، همچون گذشته در ناامنی و بی‌ثباتی این کشور بار دیگر اقداماتی را انجام دهند. طالبان که حملات خود علیه نیروهای دولتی افغان را همزمان با خروج نیروهای آمریکایی و غربی از این کشور گسترش داده است، تاکنون کنترل 13مرکز استان از 34مرکز استان در افغانستان را به دست گرفته است. گروه طالبان روز پنجشنبه شهر غزنی و مرکز راهبردی استان غزنی در نزدیکی کابل و هرات سومین شهر بزرگ افغانستان را تصرف کرد و بدین ترتیب، طالبان تا پنجشنبه‌شب گذشته، 13مرکز استان از ۳۴مرکز استان در افغانستان را تحت کنترل خود آورد. استان‌های «بدخشان»، «بغلان»، «سمنگان»، «تخار»، «کندوز»، «جوزجان»، «سرپل»، «بادغیس»، «هرات»، «فراه»، «غزنی»، «نیمروز» و «هلمند»، 11استانی هستند که طالبان تاکنون توانسته است بر مراکز آن‌ها سیطره یابد.

ظهره‌وند: دولت ائتلافی یا مشارکتی شکل نمی‌گیرد

 «حسین ظهره‌وند» سفیر سابق ایران در افغانستان در گفت‌وگو با خبرنگار روزنامه «صبح‌نو» با اشاره به تحولات افغانستان و روند شکل‌گیری قدرت آینده کابل، عنوان کرد: افغانستان به‌سمت طالبانیزه شدن پیش می‌رود. اینکه انتظار برود دولت ائتلافی شکل گیرد، غیرممکن است. چندی پیش تیم‌های مذاکره‌کننده گروه‌های افغان، با دولت کابل به مذاکره نشستند اما این مذاکرات بیرون از اراده و خواست دولت بود و «اشرف غنی» حاضر به همکاری یا مشارکت طالبان در قدرت نشدند، الان با این پیشروی که طالبان در خاک افغانستان داشته است، بعید است حاضر شود قدرت را با دولت مرکزی تقسیم کند. آمریکایی‌ها هم با نشست‌های خیانت‌آمیز در چهارچوب مذاکرات دوحه، امتیازاتی به طالبان واگذار کردند و اکنون اگر اقداماتی علیه طالبان یا حمایت از دولت کابل انجام می‌دهند، برای مصرف رسانه‌ای و توجیه کردن افکارعمومی خودشان است.این کارشناس مسائل افغانستان، با اشاره به اینکه صحنه امروز افغانستان محصول سیاست‌های خباثت‌آمیز آمریکاست، ادامه داد: هرچند وضعیت امروز  و جنگ‌افروزی افغانستان محصول سیاست‌ها خباثت‌آمیز کاخ سفید است اما نباید از نقش پاکستان هم غافل بود. طالبان خودش را پیروز می‌داند و پاکستان در آرزوی رسیدن به افغانستان کامل است. اکنون و با این پیشروی که طالبان در افغانستان داشته، بعید به نظر می‌رسد که برای مشارکت یا شکل‌گیری دولت ائتلافی آمادگی داشته باشد. کابل تنها شهر بزرگ افغانستان است که در دست طالبان نیست، نیروهای دولت مرکزی همه دارند فرار می‌کنند و سه ولایت مزارشریف، جلال‌آباد و کابل در دست دولت است و درواقع تنها کابل و مزارشریف در دست «اشرف غنی» است. به این دلایل است که طالبان کوچک‌ترین امتیاز را نمی‌دهد و از این زمان به بعد، باید به فکر پاکسازی قومی باشیم که ازسوی طالبان در افغانستان دنبال می‌شود.

طالبان مصرفی یا افراطی

سفیر سابق کشورمان در کابل با اشاره به نقش محوری پاکستان در تحولات افغانستان، تاکید کرد: اگر طالبان بخواهد به چین نزدیک شود و همکاری‌های خودشان را توسعه دهند، اینجا طالبان مصرفی خواهد بود و به‌مرور از بین می‌رود؛ اما اگر طالبان  با آمریکا، عربستان و امارات همراه شود،  می‌توان گفت که امارت اسلامی شکل خواهد گرفت. وی ادامه داد: در این دو وضعیت که الان داریم، تصمیم با پاکستانی‌هاست که با عربستان، آمریکا، انگلیس و امارات باشند تا با همراهی با آنان به رسیدن به کشمیر هم امیدوار شوند تا بدین‌وسیله ضربه‌ای به هندوستان هم بزنند؛ اما اگر با چین باشند باید از روی طالبان عبور کنند، چون پاکستانی‌ها ایدئولوژی‌محور نیستند و سکولارند. اگر پاکستان بخواهد از روی طالبان عبور کند، بالطبع طالبان هم از روی اسلام‌آباد هم رد می‌شود چراکه طالبان به فکر تسلط بر پاکستان هم است اما اگر نتواند از روی طالبان عبور کند، مشکل پیدا می‌کنند، اگر این اتفاق بیفتد باید پاکسازی قومی صورت گیرد و به‌نوعی پشتوهای لائیک از روی طالبان رد می‌شوند. با این اوصاف باید منتظر بود و دید در ماه‌ها و سال‌های آتی چه سناریوی جدید ی اتفاق می‌افتد.

چرایی مخالفت ایران برای دخالت در امور افغانستان

 سفیر سابق ایران در کابل با اشاره به آخرین وضعیت دیپلمات‌های ایرانی در هرات، گفت: نباید نگران وضعیت دیپلمات‌های ایرانی در هرات بود، اتفاقی برای آن‌ها نمی‌افتد. طالبان از اینکه ما ساکت هستیم خوشحال هستند، آن‌ها نیاز دارند به سکوت و انفعال ایران در برابر خودشان چراکه از جمعیت 30‌میلیونی افغان 25میلیون مخالف طالبان هستند؛ جمعیتی زیاد که چشمان‌شان به ایران است. خویشتنداری ایران برای طالبان خوب تمام شد. به نظر من زمانی ایران در برابر طالبان قرار می‌گیرد که بخواهند منطقه را به‌سمت طالبانیزه شدن پیش ببرند یا اینکه شکل‌گیری امارت و خلافت آن‌ها در افغانستان شروع شود، آن زمان است که ما شاید اعتراض کنیم؛ اما تا زمانی که وضعیت تثبیت نشود، مشکلی نیست و کارمندان ما در دفاتر و سفارت‌های‌مان در امن‌وامان هستند.

ارسال نظر