|
شناسه خبر: 4991

بررسی آرایش نیروهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در میدان تحولات افغانستان؛

رقابت نیابتی

چین و پاکستان افغانستان را به‌عنوان کریدور و یک کمربند جاده‌ای می‌خوانند و عربستان و امارات هم سودای دیگری در سر می‌پرورانند.

روزنامه «صبح‌نو»- افغانستان در حالی پس از 20سال اشغالگری، با رویدادهای جدید سیاسی و تاریخی مواجه شده که برخی کشورهای منطقه به‌عنوان یک شریک سنتی یا راهبردی به کابل نگاه می‌کنند و برخی دیگر افغانستان را محور تغییرات موازی و سیاست یکسان در منطقه برمی‌شمارند؛ بر همین اساس، چین و پاکستان افغانستان را به‌عنوان کریدور و یک کمربند جاده‌ای می‌خوانند و عربستان و امارات هم سودای دیگری در سر می‌پرورانند. بااین‌حال، قطر در میدان تحولات افغانستان با چند رقیب عربی دیگر نیز روبه‌رو ست؛ مثلث قطر، ترکیه، پاکستان در برابر امارات و عربستان. اگرچه قطر در ابتدا در میدان تحولات افغانستان خود را بدون رقیب عربی می‌دید اما به نظر می‌رسد رقیب سنتی قطر یعنی امارات در حال تلاش برای رقابت در میدان افغانستان است. با خروج نیروهای نظامی آمریکا و ناتو از افغانستان و عقب‌نشینی سریع نیروهای دولتی که به تصرف کابل به دست طالبان انجامید، اکنون آینده تحولات افغانستان چندان روشن به نظر نمی‌رسد. در این میان، بزرگ‌ترین نگرانی مربوط به مساله امنیت و ثبات در افغانستان در سایه بازگشت طالبان به قدرت است. از زمان تصرف کابل، وضعیت نسبتا آرامی در افغانستان حاکم نشده و درحال‌حاضر نشانه‌هایی وجود دارد که نشان می‌دهد جامعه افغانستان نسبت‌به شرایط آینده این کشور نگران است. حتی چند روزی می‌شود که نبردهای مسلحانه‌ای میان گروه‌های افغان در منطقه پنجشیر به راه افتاده است.

اکنون که نیروهای غربی پس از 20سال اشغال نظامی افغانستان به بهانه مبارزه با تروریسم و بازگرداندن ثبات و پیشرفت به این کشور، بدون هیچ دستاوردی خاک افغانستان را ترک کردند، این موضوع برای همگان روشن شده است که پاسخ به مساله ایجاد ثبات در افغانستان تنها از طریق فرایندهای سیاسی و نه جنگ و لشکرکشی قابل‌حل شدن است که برخی کشورهای منطقه در این تحولات نقش مستقیم یا تاثیرگذاری را ایفا می‌کنند.

 قطر شریک سنتی طالبان

اما در این بین، قطر سال‌هاست که بر طالبان در حال سرمایه‌گذاری است. طالبان حدود 10سال پیش دفتر سیاسی خود را در دوحه و به میزبانی قطری‌ها افتتاح کرد و بعد از آن، عمده مذاکرات و گفت‌وگوهای این گروه همواره در قطر دنبال شده است. درواقع قطر میزبان سنتی طالبان بوده و مهم‌ترین کشور عربی، متحد طالبان است که سال‌هاست برای تقویت و درنهایت قدرت‌گیری طالبان در افغانستان لحظه‌شماری کرده است.همزمان با تلاش ترکیه و قطر برای ازسرگیری پروازها در فرودگاه کابل، طالبان اعلام کرد که در یک پرواز بین‌المللی، مقامات امارات وارد فرودگاه پایتخت افغانستان شدند. در این ارتباط «احمدالله وثیق» مسوول مطبوعاتی طالبان گفت: اولین پرواز از امارات به فرودگاه کابل انجام گرفت و مقامات ارشد امارات با مقامات طالبان دیدار کردند. هرچند مقامات این دیدارها معرفی نشدند اما در صورت تایید این خبر، امارات اولین کشور عربی است که مقامات آن وارد افغانستان تحت سلطه طالبان شده‌اند. این در شرایطی است که تاکنون در میان کشورهای عربی، قطر بیشترین نزدیکی و روابط را با طالبان دنبال کرده بود و حتی اولین پروازی که در فرودگاه کابل پس از خروج آمریکا بر زمین نشست، یک هواپیمای قطری بود.

گرایش عربستان به قطر

دامنه نفوذ بالای قطر در امور افغانستان، موجب شده تا نگاه ریاض هم به‌سوی این کشور جلب شود. ازاین‌رو، عبدالعزیز بن‌سعود بن‌نایف آل‌سعود، وزیر کشور عربستان سعودی صبح روز گذشته یکشنبه سفری رسمی به دوحه داشت تا از این طریق، همزمان با شکل گرفتن تغییرات موازی در سیاست‌های منطقه‌ای عربی و کشورهای حاشیه خلیج‌فارس، از سایر کشورهای غرب آسیا در امور افغانستان و منطقه عقب نماند. بااین‌حال، برخی معتقدند اختلافات داخل خاندان سعودی و ناخرسندی از رویکرد محمد‌بن‌سلمان و ائتلافش با محمد‌بن‌زیاد سبب شده که ریاض آرام‌آرام از سیاست‌های بن‌زائد (رییس امارات) فاصله بگیرد و به‌سوی قطر بازگردد و این در راستای روند اصلاح و تعدیل در منطقه خلیج‌فارس است.

سودای نزدیکی امارات به طالبان

 بخشی از میدان رقابت‌ها در افغانستان، این روزها میان کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس در جریان است. به نظر می‌رسد رقیب سنتی قطر یعنی امارات، در تلاش برای رقابت در افغانستان است. براساس اعلام مقامات طالبان، مقامات امارات هم که البته اسامی آن‌ها اعلام نشده، چندی پیش وارد کابل شدند و با رهبران طالبان دیدارهایی انجام دادند اما نباید فراموش کرد، امارات چندان روابط نزدیک و گرمی با قطر ندارد و می‌کوشد در افغانستان تحت سلطه طالبان، فضایی برای خود فراهم آورد.

نگاه یکسان طالبان به امارات و عربستان

 نکته قابل اشاره این است که طالبان به امارات و عربستان، نگاه یکسانی دارد و اگر سعودی‌ها بتوانند با طالبان کار کنند، اماراتی‌ها نیز خواهند توانست؛ همان‌گونه که در دهه‌1990 امارات به همراه عربستان‌سعودی، حاکمیت طالبان را به رسمیت شناخت. بااین‌حال، هم امارات و هم عربستان در میدان تحولات افغانستان با دو رقیب دیگر به نام پاکستان و ترکیه هم روبه‌رو هستند. شاید پاکستان در برابر تحرکات امارات در افغانستان، خویشتن‌داری نشان بدهد اما ترکیه همواره این موضوع را ثابت کرده که در رقابت‌های منطقه‌ای، به‌سختی با امارات و عربستان کنار خواهد آمد. ازاین‌رو و درحالی‌که مثلث قطر، پاکستان و ترکیه در افغانستان تحت حاکمیت طالبان نفوذ قابل‌توجهی دارند اما شرایط برای فعالیت امارات و عربستان به‌دلیل وجود دیگر رقبا دشوار و محدود می‌نماید و شاید اماراتی‌ها در این دوره نتوانند به‌مانند دهه1990 رابطه گرمی را با طالبان دنبال کنند.

همسو شدن ترکیه با تحولات افغانستان

 قطر حتی توانست مواضع برادر بزرگ خود، ترکیه را هم نسبت‌به طالبان همسو و ملایم کند. اردوغان تا یک‌ماه پیش با انتقاد تند از طالبان، به‌دنبال کنترل فرودگاه پایتخت افغانستان پس از خروج ناتو و آمریکا بود که این درخواست با مخالفت سرسختانه طالبان روبه‌رو شد. باوجود اصرار و تاکیدی که ترکیه برای کنترل فرودگاه کابل پس از آمریکا داشت اما به ناگهان مواضع این کشور نیز در برابر طالبان نرم و معتدل شد و حتی اردوغان با رهبران طالبان دیدار و گفت‌وگو کرد. در این میان به نظر می‌رسد قطر نقش غیرقابل‌انکار و مهمی را در همسو کردن ترکیه با طالبان داشته است.

نگاه‌های فرامنطقه‌ای و بین‌المللی ‌

بازگرداندن ثبات به افغانستان پس از جنگ‌های چندین دهه‌ای، در سطح خارجی هم  نیازمند حمایت سایر بازیگران به‌ویژه در حوزه کشورهای منطقه است که دارای منافع مختلف امنیتی، سیاسی اقتصادی و ژئوپلیتیکی از تحولات افغانستان هستند. کمک به آسان شدن گفت‌وگوهای گروه‌های افغانی در فرایند سیاسی و میانجی‌گری برای نزدیک کردن دیدگاه‌ها از موضوعات مهمی است که کشورهای منطقه در سال‌های اخیر آن را مدنظر قرار داده‌اند. اما شاید بعد دیگر اهمیت نقش‌آفرینی همسایگان افغانستان و بازیگران مهم منطقه‌ای به دخیل کردن حکومت جدید در طرح‌های توسعه‌ای و شبکه همکاری‌های اقتصادی منطقه‌ای مربوط باشد. حال باید دید نقش چین و کشورهای آسیای میانه و جنوب آسیا با افغانستان جدید چگونه خواهد بود. چراکه چین و پاکستان نگاه‌شان به افغانستان به‌عنوان «یک کمربند یک جاده» است تا توسعه اقتصادی که مدنظر دارند به آن دست یابند.

اخبار مرتبط

ارسال نظر