|
شناسه خبر: 5070

پس از چهار هفته از سقوط کابل،‌ ترکیب دولت موقت اعلام شد؛

طالبان، بوروکرات می‌شوند؟

بیرون آمدن عکسی که یک چهره طالبان با اسلحه پشت میز ریاست بانک مرکزی افغانستان نشسته، بیش از همیشه این سوال را پیش می‌آورد که طالبان چگونه به بوروکرات تبدیل خواهند شد؟

روزنامه «صبح نو»- بیرون آمدن عکسی که یک چهره طالبان با اسلحه پشت میز ریاست بانک مرکزی افغانستان نشسته، بیش از همیشه این سوال را پیش می‌آورد که طالبان چگونه به بوروکرات تبدیل خواهند شد؟ آیا قرار بر این است که اسلحه همیشه کنار کامپیوتر باشد،یا با اسلحه جلسه را اداره و با سفرا دیدار کنند و مقامات دیگر کشورها را ببینند یا اینکه به بوروکرات تبدیل خواهند شد؟ آیا در گذار از دولت شبه‌رسمی به دولت رسمی تبدیل به سیاستمداران دوره استقرار و تثبیت خواهند شد؟ اگر چنین شود با بدنه ایدئولوژیک و حامیان خود چه خواهند کرد؟ و اگر غیر از این باشد با مردم افغانستان چه خواهند کرد که ممکن است ناامیدی‌شان از دولت اشرف غنی به نارضایتی از دولت طالبانی هم تبدیل شود. سوال بزرگ درباره افغانستان چگونگی نگاه طالبان به تدبیر امور، مدیریت و گرداندن کشور است. آیا طالبان قادر خواهد بود بدون استفاده از سایر گروه‌ها و اقوام و تفکرات غیرطالبانی کار کشور را پیش ببرد؟ ترکیب کابینه موقت افغانستان در خود حاوی پیام جدی به سایر گروه‌ها ست که فعلا خبری از مشارکت دادن آن‌ها نیست. در مطالب این شماره سعی کردیم ضمن بررسی کابینه جدید به این سوالات هم پاسخ دهیم.

پس از وعده‌های بسیار، دولت جدید طالبان (هرچند گفته می‌شود موقت است) چهار هفته پس از سقوط کابل تشکیل شد. لیست اعضای کابینه جدید حاوی نکات بسیار مهمی در مورد ساختار سیاسی موردنظر طالبان، اهداف سیاسی و تعامل با مخالفان و رقبا در داخل است. درحال‌حاضر افغانستان با بحران‌های مختلف اقتصادی، امنیتی (تروریسم و مخالفان مسلح داخلی)، مهاجرت و بی‌ثباتی سیاسی روبه‌رو ست و در این میان سازمان ملل متحد هفته گذشته اعلام کرد که افغانستان با فروپاشی خدمات اساسی روبه‌روبوده و کمک‌های غذایی و دیگر مواد غذایی، در حال اتمام است.به گفته ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، ملاحسن آخوند به‌عنوان نخست‌وزیر، عبدالغنی برادر و عبدالسلام حنفی به‌عنوان معاونان اول و دوم، محمدیعقوب مجاهد، پسر ملاعمر رهبر پیشین طالبان به‌سمت سرپرست وزارت دفاع و امیرخان متقی به‌سمت سرپرست وزارت خارجه منصوب شده‌اند.

بدون تردید درحال‌حاضر مهم‌ترین مساله برای افغانستان حفظ ثبات و جلوگیری از افتادن این کشور در ورطه ناامنی و جنگ داخلی است. تاکنون کشورهای خارجی بااحتیاط و بعضا اعلام نگرانی نسبت‌به تشکیل دولت جدید در افغانستان واکنش نشان داده‌اند.در داخل افغانستان تردیدها نسبت‌به آینده حکومت‌داری این گروه بالا گرفته، ایستادگی جبهه «پنجشیر» در شمال‌شرق کابل، ادعای سقوط این تنها ولایت افغانستان که سر تسلیم ندارد و تکذیب مکرر آن، قدرت بی‌چون‌وچرای طالبان را به چالش می‌کشد و درنهایت، فراخوان قیام عمومی برای متحد کردن آن‌ها که طالبان را باور ندارند؛ نشانه‌ای است مبنی بر ناهموار بودن مسیری که دست تقدیر، پیش روی افغان‌ها قرار داده است. طالبان پیش از محکم کردن میخ خیمه حکومت، با اپوزیسیون دست‌به‌گریبان شده و هر دوی این‌ها، درنهایت دشمنی به نام داعش دارند که از نفاق، بی‌اعتمادی و واپسگرایی تغذیه می‌کند و می‌تواند کشور را به سمت جنگ داخلی سوق دهد؛ اما در این ورطه تاریک که هر لحظه بیم فروغلتیدن افغانستان در آن می‌رود،  خواسته کشورهای مختلف از جمله ایران این است که  دولتی فراگیر با تنوع قومی و فکری این کشور  تشکیل شود. جالب آنکه زنده نگه داشتن این چراغ بیش از همه برعهده طالبان است.

ایران پیشتر طالبان را به‌دلیل حمله نظامی به دره پنجشیر، به‌عنوان آخرین پایگاه مخالفان محکوم کرده بود. روسیه نیز اعلام کرده است که دولت طالبان را به رسمیت نمی‌شناسد مگر اینکه فراگیر باشد. گفته می‌شود، طالبان البته در پاسخ به انتقادات کابینه معرفی‌شده را موقت و تا زمان برگزاری انتخابات دانسته است.

اسامی اعضای کابینه، بنابر اعلام مجاهد به این شرح است: «ملا محمدحسن آخوند» نخست‌وزیر موقت افغانستان؛ «ملا عبدالغنی برادر» معاون نخست‌وزیر؛ «سراج‌الدین حقانی» سرپرست وزارت کشور افغانستان؛ «هدایت‌الله بدری» وزیر امور مالی؛ «شیخ الله منیر» وزیر آموزش؛ «خلیل حقانی» وزیر امور پناهندگان؛ «عبدالحق وثیق» رییس سازمان اطلاعات و امنیت؛ «محمدیعقوب مجاهد» سرپرست وزارت دفاع؛ «محمد ادریس» رییس بانک مرکزی افغانستان؛ «عبدالحکیم شتی» وزیر دادگستری؛ «امیرخان متقی» سرپرست وزارت امورخارجه افغانستان؛ «محمد حنیف» سرپرست وزارت اقتصاد؛ «عبدالحق وثیق» وزیر مخابرات افغانستان. این کابینه را می‌توان از سه منظر «سابقه اعضا»، «نماد دولت آتی» و «اهمیت پست‌های اعلام‌شده» ارزیابی کرد.

جابه‌جایی طالبان با طالبان

 ۲۰سال طول کشید تا آمریکا طالبان را با طالبان جایگزین کند؛ هرچند آنگونه که از شواهد برمی‌آید این گروه در سبک و سیاق متفاوت از گذشته شده حال آنکه در طرز تفکر و ایدئولوژی خیر. قرار بود ۱۱سپتامبر ۲۰۲۱، نماد خروج پیروزمندانه نیروهای بیگانه از خاک افغانستان باشد؛ اما اکنون ادعاها مبنی بر اینکه طالبان قصد دارد مراسم تحلیف دولت جدید را در همین تاریخ برگزار کند؛ دهن‌کجی آشکار به واشنگتن است. اگرچه این موضوع عصر دیروز جمعه از سوی طالبان تکذیب شد.خنده‌دار آنکه دولت جو بایدن، رییس‌جمهور دموکرات آمریکا می‌گوید اگرچه تا به رسمیت شناختن طالبان فاصله زیادی دارد اما حتی‌الامکان با آن تعامل می‌کند. آنتونی بلینکن، وزیر امورخارجه آمریکا از نگرانی این کشور نسبت‌به ترکیب دولت طالبان سخن گفته است. به گفته او، شماری از کسانی که در ترکیب این دولت قرار دارند، افرادی هستند که در جنگ ۲۰ساله علیه ائتلاف نظامی تحت رهبری آمریکا فعالیت داشته و از سوی این کشور تحریم شده‌اند.

برخی تحلیلگران معتقدند که نقش‌آفرینی پررنگ حقانی‌ها در کابینه که جنگجویان آن‌ها در زمان تصرف کابل در ماه گذشته در خط مقدم بودند، نگرانی کاخ سفید از نتایج خروج فاجعه‌بار از افغانستان را افزایش داده است و این انتصابات نشان می‌دهد که طالبان اهمیت چندانی برای به رسمیت شناختن دیپلماتیک دولت‌های غربی یا کسب مشروعیت گسترده بین‌المللی ندارد.

 حضور کمرنگ اقلیت‌ها در کابینه انتقالی

 موضوع مهم دیگر و  قابل‌توجه در مورد ترکیب کابینه جدید افغانستان به حضور کمرنگ اقلیت‌های دینی و قومی در رأس مدیریت وزارتخانه‌ها مربوط است. فقط سه عضو از اقلیت‌ها در کابینه حضور دارند، هرچند این افراد شامل وزارتخانه‌های مهم و کلیدی، معاون نخست‌وزیر که در اختیار عبدالسلام حنفی ازبک و فرمانده ارتش که در اختیار قاری فصیح‌الدین تاجیک قرار دارد، می‌شود.تحلیلگران در این رابطه معتقدند که عدم حضور اقوام غیر پشتون می‌تواند به درگیری‌های قومی دامن بزند و مقاومت ازبک‌ها و تاجیک‌ها را که از حس همدردی و حمایت عمومی در کشورهای همسایه برخوردارند،در برابر قدرت جدید برانگیزد.

معرفی سرشناس‌ترین چهره‌های کابینه دولت طالبان

 اهمیت نحوه چینش کابینه به انتخاب غافلگیرکننده ملاحسن آخوند به‌عنوان نخست‌وزیر بود؛ درحالی‌که احتمالات سیاسی و رسانه‌ای از شانس بیشتر ملاعبدالغنی برادر (رییس گروه مذاکره‌کننده و از رهبران شناخته‌شده طالبان) برای تصدی این پست خبر می‌داد. بااین‌حال ملاعبدالغنی برادر، عنوان معاونت نخست‌وزیر در کابینه موقت را تصاحب کرده است. ملاعبدالغنی، عنوان «برادر» را از ملاعمر دریافت کرده است. وی از قندهار و یکی از چهار نفر موسس اصلی این گروه است که در سال۱۹۹۴ با ملامحمدعمر ،گروه طالبان را تاسیس کردند. ملابرادر در سال۱۳۴۷ در استان اورزگان متولد و در قندهار بزرگ شده است. ملاعبدالغنی برادر که در جنگ و جهاد علیه نیروهای شوروی سابق و آمریکا حضور داشته، پس از مرگ ملامحمد عمر در سال۲۰۱۳ به‌عنوان چهره شماره دو طالبان ظاهر شد. ملابرادر مدتی در زندان دستگاه اطلاعات نظامی پاکستان (آی‌اس‌آی) به‌سر می‌برد و پس از آزادی از زندان نماینده طالبان در مذاکرات با آمریکا در دوحه، پایتخت، قطر بود. مذاکراتی که به امضای توافقنامه در فوریه ۲۰۲۰ منتهی شد.انتخاب چهره دیگری به‌جای ملاعبدالغنی و حتی شیرمحمد استنکزی (به‌عنوان چهره اصلی دیگر طرف مذاکره با آمریکا) به‌عنوان حرکت و تلاشی موفق ازسوی گروه‌های تندرو در طالبان برای تعیین خط‌مشی‌های آینده دولت عنوان می‌شود.چهره بعدی کابینه موقت طالبان، ملامحمدحسن آخوند به‌عنوان نخست‌وزیر و رییس شورای رهبری طالبان است. او از قندهار (خاستگاه اصلی طالبان) و جزو گروه موسسان است که طی ۲۰سال گذشته به‌عنوان رییس شورای رهبری کار کرده و در بین اعضای طالبان، طرفداران زیادی دارد و عمدتا به‌دلیل وجهه مذهبی‌اش، شناخته می‌شود. ملامحمدحسن از چهره‌های نزدیک به ملاهبت‌الله آخوندزاده، رهبر گروه طالبان است و گفته شده که وی در دوره قبلی حاکمیت طالبان در افغانستان، در پست‌های وزارت خارجه و نخست‌وزیری کار کرده است.

ملازهی: کابینه یکدست طالبان شاید ازسوی پاکستان دچار تغییرات جزئی شود

پیرمحمد ملازهی، کارشناس مسائل افغانستان با اشاره به معرفی دولت موقت طالبان در افغانستان به خبرنگار روزنامه «صبح‌نو» گفت: در این کابینه برخلاف آنچه وعده داده شده بود که جریانات مختلف سیاسی را در برمی‌گیرد، اتفاقی را شاهد نبودیم و همه افراد حاضر در کابینه معرفی‌شده از مولوی‌ها و روحانیان اهل سنت هستند. اکثریت  قاطع آن‌ها کسانی هستند که به لحاظ قومی بیشترشان از قوم پشتون هستند و اگرچه ازبک یا تاجیک هم در میان آن‌ها دیده می‌شود اما این افراد کسانی هستند که در پاکستان آموزش دیدند و به‌نوعی خط فکری‌شان، طالبانی است. در کل، می‌توان گفت خبری از قومیت‌های افغانستان در کابینه موقت یا معرفی‌شده نیست. این کارشناس شبه‌قاره با اشاره به اینکه تعدادی از افراد حاضر در کابینه طالبان، کسانی هستند که سابقه زندان گوانتانامو و گروه حقانی را دارند، تصریح کرد: افرادی در کابینه موقت طالبان معرفی شدند که قبلا برای سرشان جایزه تعیین کرده بودند. دولت موقت را می‌توان  یک کابینه یکدست دانست که هم به‌لحاظ ایدئولوژی با همدیگر برابرند و هم اینکه برخی از آن‌ها با یکدیگر در زندان گوانتانامو حضور داشتند. هرچند طالبان مدعی است که سازمان ملل باید آن‌ها را از تحریم‌های قبلی خارج کند و این موضوع را نقض توافق دوحه می‌دانند اما در کل می‌بینیم که این کابینه موردقبول یا تایید نیست.

پیرملازهی تاکید کرد: پیش‌بینی وضعیت افغانستان خیلی سخت است. این دولت [طالبان] موقت است و وزرا به‌عنوان سرپرست معرفی شدند تا ببینند وضعیت به چه شکلی پیش می‌رود چون این دولت، نیازمند نگاه بین‌المللی و بازسازی روابط خود با کشورهای همسایه و جامعه جهانی است. اگر هم عنوان سرپرست یا موقت بودن برای دولت خود گذاشتند، معنایش این است که اگر واکنش‌ها مثبت یا منفی نبود این را به‌عنوان دولت رسمی معرفی کنند. آنگونه که طالبان اعلام کرد احتمال دارد دولت، امروز (شنبه) که مصادف با 11سپتامبر است، معرفی شود.

این استاد دانشگاه یادآور شد: شاید پاکستانی‌ها فضا را دچار تغییرات جزئی کنند چراکه برای معرفی این کابینه موقت ازسوی دو جناح القاعده و پیشاور دچار اختلاف شدند و آن‌ها به‌دنبال اعلام امارت اسلامی هستند. برخی از آن‌ها می‌گویند به رسمیت شناختن جامعه جهانی را نیاز داریم؛ به این دلیل عنوان امارت را اعلام نمی‌کنند و برخی دیگر اصرار دارند که به‌جای دولت موقت، امارت اسلامی معرفی شود. اما ازآنجاکه نیازمند دریافت کمک‌های اقتصادی و به رسمیت شناختن جامعه جهانی هستند، این احتمال می‌رود که معرفی دولت یا امارت اسلامی به‌صورت رسمی، به این زودی‌ها محقق نشود.

وی تاکید کرد: نماینده ویژه افغانستان در سازمان ملل برای اوضاع کنونی این کشور اعلام خطر کرده است چراکه مردم نیاز به کمک‌های غذایی و دارویی دارند. وضعیت بحرانی است و هر لحظه ممکن است تغییری ایجاد شود. نمی‌شود آینده روشن و دقیقی برای شکل‌گیری مسائل سیاسی در این کشور جنگ‌زده دید.

ارسال نظر