|
شناسه خبر: 10006

چرا باید تالاب انزلی را زنده نگه داریم؟

جمشید منصوری اکولوژیست

تالاب بندرانزلی معروف به مرداب بندرانزلی با مساحتی حدود ۲۰هزار هکتار، مستقر در جنوب‌غربی سواحل دریای خزر، از مهم‌ترین و بزرگ‌ترین زیستگاه‌های طبیعی جانوران ایران است. تالاب انزلی، هر ساله پذیرای تعداد زیادی از پرندگانی است که از کشورهای همسایه شمالی به ایران می‌آیند. این تالاب به‌دلیل موقعیت جغرافیایی از نظر میزان بالای رطوبت و آب با هیچ‌‌یک از تالاب‌های ایران قابل مقایسه نیست. حوضه آبریز تالاب دارای مساحتی حدود ۳۷۴هزار هکتار است. تالاب انزلی در سال۱۳۵۴ (دسامبر1975) در فهرست تالاب‌های بین‌المللی کنوانسیون رامسر به ثبت رسید، علاوه بر آنکه سازمان‌های محیط‌زیستی بین‌المللی، این تالاب را به‌عنوان زیستگاه بااهمیت برای پرندگان تشخیص داده‌اند اما بااین‌حال، این تالاب به‌دلیل احتمال بالای خطر خشک‌شدن و نیاز ضروری به مراقبت، در فهرست مونترآل هم قرار گرفته است. تالاب انزلی، دارای ۱۱رود اصلی و ۳۰رود فرعی است که پس از آبیاری مزارع و شالیزارها در بالادست، به همراه جریان‌های سطحی حوضه آبریز تالاب به آن وارد می‌شوند.
مشکل مهم تالاب انزلی آلودگی روزافزون آب آن است، چراکه تقریبا فاضلاب تمام خانه‌های مسکونی و اغلب کارخانه‌ها و کارگاه‌های صنعتی واقع در اطراف تالاب به درون آن یا به داخل رودخانه‌هایی که به تالاب می‌ریزند سرازیر می‌شوند. از دیگر دلایلی که موجب تهدید تالاب انزلی شده، افزایش سطح رسوبات منجر به کاهش عمق تالاب و همچنین تغییر کاربری زمین‌ها و تبدیل بخشی از اراضی حاشیه تالاب به زمین‌های کشاورزی است. در سال94 عمق این تالاب به کمتر از یک متر کاهش پیدا کرد و دلیل آن را ورود سالانه ۲۵۰هزار مترمکعب رسوبات طبیعی و خانگی و صنعتی دانست که از ۱۰رودخانه و پنج شهرستان، به آن وارد می‌شود و نقش مهمی در خشک شدن این تالاب  ایفا می‌کند.
تالاب‌ها در مواردی با کاهش عمق مواجه می‌شوند، تغییر اکولوژیک پیدا می‌کنند و حتی جابه‌جا می‌شوند. مساحت تالاب انزلی نیز به‌ دلیل اینکه عمقی برای آن باقی نمانده در زمان بارندگی در فصل بهار بیش تر می‌شود؛ از این رو شرایط اکولوژیک آن تغییر کرده و کارکردهای قبلی خود را از دست داده است اما مهم‌تر از آن، آنچه می‌تواند در آینده تهدیدی جدی برای این تالاب و روستاهای اطراف باشد ازدست‌رفتن قدرت کنترل‌کنندگی سیل این تالاب است.
سیلاب‌هایی که از طریق ۱۱رودخانه به‌سمت این تالاب حرکت می‌کند در یک مخزن اسفنجی ذخیره و به‌تدریج وارد دریا می‌شود اما حدود ۸۰درصد این مخزن به‌دلیل انباشت رسوبات ‌پر شده است و ظرفیت نگهداری آب را ندارد. همانطور که در بالا نیز اشاره شد، مشکل دیگری که تالاب انزلی را درگیر کرده آلودگی‌ ناشی از فاضلاب‌های کشاورزی و شهری است که وارد این تالاب می‌شوند و در تالاب باقی می‌مانند. فرایندهای اکوبیولوژیک باعث می‌شوند که این آلودگی‌ها به‌مرور زمان ماده سیمانی‌مانندی را بین رسوبات معدنی به وجود آورند.
 6شهرستان، ۱۳شهر و ۷۶۸روستا در حوضه آبریز این تالاب قرار می‌گیرند و معیشت بیش از یک‌میلیون نفر ساکنان حاشیه تالاب به آن وابسته است. عدم احیای تالاب انزلی برای تامین معیشت، تبعات اقتصادی ، اجتماعی، زیست‌محیطی و امنیتی بسیاری بر زندگی مردم منطقه نیز خواهد گذاشت. حیات‌وحش منطقه به‌ویژه ماهیان از این موضوع مستثنا نیستند و به‌طور قطع احیای تالاب بر زندگی کل حیات‌وحش تالاب ازجمله آبزیان تاثیرگذار خواهد بود.
درنتیجه اولین و مهم‌ترین اقدام در بخش آبخیزداری است. آبخیزداری در حوضه بالادست رودخانه‌های منتهی به تالاب و  ساماندهی و تثبیت آن موجب کنترل رسوبات می‌شود.
 احداث سیستم‌های تصفیه فاضلاب خانگی در شهرهای مجاور تالاب انزلی و کنترل فاضلاب‌های بهداشتی و پساب‌های کشاورزی که از حوضه آبخیز وارد تالاب می‌شود نیز از اقدامات موثر در زمینه کاهش مشکلات تالاب است. جمع‌آوری و مبارزه با گونه‌های مهاجم از جمله سنبل آبی، ساماندهی و مدیریت پسماند حوضه آبخیز و اختصاص حق‌آبه زیست‌محیطی تالاب به‌ویژه در فصول گرم بسیار مهم و از دیگر اقدامات موثر است.
همزمان مشارکت ساکنان حاشیه تالاب به همراه افزایش آگاهی آن‌ها در حفاظت از تالاب بسیار اثرگذار خواهد بود و بدون مشارکت و همراهی جوامع محلی و ذی‌نفعان عملا اجرای موفقیت‌آمیز هیچ برنامه‌ای میسر نخواهد شد.

ارسال نظر