|
شناسه خبر: 4158

گزارشی درباره استخراج آب‌های فسیلی در سیستان‌وبلوچستان؛

استفاده محدود از آب‌های ژرف

کمبود آب در چند سال اخیر به معضلی بزرگ برای کشورهای خشک مانند ایران تبدیل شده است؛ در این میان، نسخه‌های متعددی برای برون‌رفت از این چالش ازسوی کارشناسان و مسوولان پیچیده شده که یکی از آن‌ها برداشت آب‌های ژرف است.

روزنامه «صبح نو» در گزارشی نوشت: کمبود آب در چند سال اخیر به معضلی بزرگ برای کشورهای خشک مانند ایران تبدیل شده است؛ در این میان، نسخه‌های متعددی برای برون‌رفت از این چالش ازسوی کارشناسان و مسوولان پیچیده شده که یکی از آن‌ها برداشت آب‌های ژرف است که اخیرا بحث آن بین مخالفان و موافقان داغ شده است. آب‌های ژرف که به آب‌های فسیلی نیز معروف هستند، در طول میلیون‌ها سال در اعماق زمین محبوس شده‌اند که به‌ دلیل عدم تجدیدپذیری بسیار ارزشمند بوده و از آن‌ها به‌‌عنوان منابع آبی استراتژیک نیز یاد می‌شود اما در شرایط فعلی عده‌ای این منابع آبی را راه نجات و برون‌رفت از بحران کنونی آبی کشور می‌دانند. در مقابل عده‌ای هم مخالف برداشت از آن‌ها هستند و آن را متعلق به آیندگان می‌دانند. تیرماه سال95 بود که پیشنهاد طرح استفاده از آب‌های ژرف در مجلس شورای اسلامی ارائه شد تا براساس آن مطالعات برای بهره‌برداری و استفاده از ظرفیت آب‌های ژرف در سیستان‌وبلوچستان آغاز شود. در این راستا پروژه استحصال آب‌های ژرف در معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری تعریف شد تا براساس آن، تمام جوانب برداشت یا عدم برداشت از این منابع آبی مورد پژوهش و بررسی قرار گیرد. البته نظرات در استحصال یا عدم استحصال آب‌های ژرف متفاوت است، برخی معتقدند برداشت آن موجب بروز پدیده فرونشست زمین می‌شود اما برخی معتقدند تاثیری بر بروز این پدیده ندارد چون از اعماق بسیار زیاد زمین برداشت می‌شود.

مطالعات شناسایی آب‌های ژرف در ایران قدمت زیادی دارد و به قبل از انقلاب بازمی‌گردد. برآوردی که «گلیسون» یک دانشمند متخصص در این حوزه در سال۲۰۱۵ از سفره‌های آب ژرف در کل زمین انجام داده است نشان می‌دهد حدود ۱۰۰۰میلیارد مترمکعب آب ژرف که منشا آن از کوه‌های هندوکش و از افغانستان سرچشمه می‌گیرد می‌توان تامین کرد؛ این در حالی است که استخراج این آب از هر لحاظ به نفع کشور است. هزینه استخراج آب ژرف از تصفیه آب دریا کمتر است و هزینه انتقال آب و پمپاژ هم نخواهد داشت، هر چند که کشورهای دیگر هم می‌توانند این حفاری را انجام دهند چراکه منشا آن به شرق افغانستان و مرز هند و تبت بازمی‌گردد. مطالعات اولیه چاه آب ژرف با آزمایش ایزوتوپ۱۴ انجام می‌شود؛ آب‌های جاری در اعماق زمین، تجدیدپذیر بوده و آب حاصل از آن هم کاملا قابل شرب است، ضمن اینکه در کویر ایران هم این آب قابل دستیابی است. «علیرضا باقری»، کارشناس حوزه آب در گفت‌وگو با خبرنگار «صبح‌نو» با بیان اینکه برخی تخمین‌ها حاکی از وجود 1.5 تا 2میلیارد مترمکعب آب ژرف تجدیدپذیر در ایران است. اظهار داشت: از دو دهه قبل اظهارنظرهایی درباره امکان استفاده ایران از آب‌های ژرف مطرح شده بود و موافقان و مخالفانی هم داشت اما خشکسالی سال‌های اخیر موجب شد تا موضوع به مرحله اجرایی برسد. وی با اشاره به اینکه مطالعات شناسایی آب‌های ژرف در ایران قدمت زیادی دارد و به قبل از انقلاب بازمی‌گردد، افزود: هزینه استخراج آب ژرف از تصفیه آب دریا کمتر است و هزینه انتقال آب و پمپاژ هم نخواهد داشت؛ از همین رو در صورت موفقیت از نظر اقتصادی بسیار مقرون‌به‌صرفه‌تر است.

این کارشناس حوزه آب با اشاره به اینکه برخی از آب‌های جاری در اعماق زمین، تجدیدپذیر بوده و آب حاصل از آن هم کاملا قابل شرب است و نخستین چاه آب ژرف ایران در استان سیستان‌وبلوچستان حفر شده است، ادامه داد: در تیرماه سال۹۵ جلسه‌ای با حضور کارشناسان در دفتر معاون علمی و فناوری رییس‌جمهور برگزار شد و مطالعات طرح چند ماه زمان برد و در نهایت به این جمع‌بندی رسیدند که در سیستان آب ژرف وجود دارد. از همین رو در اسفندماه سال۹۶، اولین چاه مطالعاتی آب ژرف ایران در سیستان حفاری شد و در اعماق ۹۰۰ تا ۲۲۰۰متری سه آبخوان شناسایی شد و نمونه‌ها برداشت و آزمایش شد و طبق نتایج اولیه، این آبخوان‌ها فاقد فلزات سنگین و عناصر آلاینده بود، همچنین از نظر رادیواکتیویته فاقد آلودگی بود اما با وجود تایید برداشت از آب‌های ژرف، باید این آب‌ها با برنامه‌ریزی برداشت شود چون هنوز آثار مخرب برداشت آن بر محیط زیست مشخص نیست.»

برداشت از آب‌های ژرف تاثیری بر محیط‌زیست ندارد

«پرویز کردوانی»، پدر علم کویرشناسی و چهره ماندگار ایران در زمینه جغرافیا پیرامون برداشت از منابع آب‌های ژرف در سیستان بیان کرد: چاه‌های سطحی، نیمه‌عمیق و عمیق داریم که عمق چاه‌های سطحی تا ۲۰متر، چاه‌های نیمه‌عمیق تا ۵۰متر و از ۵۰متر بیشتر چاه‌های عمیق است. عمق چاه‌های عمیق از ۵۰ تا هزار متر را شامل می‌شود و برای رسیدن به آب باید حفاری زیادی صورت گیرد، به‌طور مثال در جهرم ۵۵۰متر باید حفر شود تا به آب رسید.

پدر علم کویرشناسی ایران اظهار کرد: چاه‌های آب ژرف از عمق 1500متر به بالا را شامل می‌شود و در همه جا آب ندارد. این چاه پنج نوع است که یکی از انواع آن‌ها بسیار عالی بوده که در گسل‌ها قرار دارد. کردوانی عنوان کرد: در مناطقی که چاه سطحی معمولی داریم آب ژرف وجود ندارد، در سیستان‌وبلوچستان هم شهرستان‌هایی مانند چابهار که چاه‌های سطحی زیادی دارد آب ژرف نداریم و فقط در دشت سیستان آب ژرف وجود دارد. وی خاطرنشان کرد: در دشت سیستان چند سال پیش هم اقدامات برای حفر چاه آب ژرف انجام اما پس از مدتی این کار لغو شد؛ زیرا اما و اگرهای زیادی به وجود آورد. این چاه‌ها فقط می‌توانند مشکل را محلی حل کنند و تنها برای دشت سیستان مناسب است، این دشت دارای سنگ گرانیت و غیرقابل نفوذ است و در طول میلیون‌ها سال سه تا چهار متر خاک روی آن ایجاد شده و سیستان کنونی به وجود آمده است.

کردوانی گفت: چاه‌های آب‌های ژرف 1500 تا دوهزار متر عمق دارد و برداشت از این چاه‌ها به محیط زیست آسیب نمی‌زند، خیلی عمیق است و مثل چاه‌های معمولی نیست که اگر به تعداد زیاد حفر شود سطح آب‌های زیرزمینی پایین بیاید و زمین نشست داشته باشد. برداشت از آب‌های ژرف تاثیری بر محیط زیست ندارد و حتی یک رود هم نمی‌تواند به این عمق برود اما باید توجه کرد که با این آب نمی‌توان جنگل‌کاری کرد و فقط برای تامین آب آشامیدنی دشت سیستان مناسب است. پدر علم کویرشناسی ایران افزود: باید از آب‌های ژرف به‌صورت محدود استفاده کرد و نمی‌توان آب آن‌جا را به دیگر مناطق منتقل کرد. این آب تا حدودی می‌تواند نیازهای سیستان را تامین کند، آب چاه به زاهدان می‌آید و آب ژرف نباید به منطقه دیگری منتقل شود زیرا محدود است و حتی باید سیستم‌هایی تعبیه شود که این آب در همان خانه‌ها تصفیه شود. باید با صرفه‌جویی و فقط برای شرب و بهداشت استفاده شود، نه محیط‌زیست و فضای سبز و دیگر موارد.

اخبار مرتبط

ارسال نظر