|
شناسه خبر: 5848

گزارش «صبح‌نو» از خشکی خلیج گرگان و اثرات تخریب محیط‌زیست بر میانکاله را بخوانید

تالاب با لایروبی از بین می‌رود

خلیج گرگان در معرض خشک‌شدن کامل قرار دارد؛ تراز آبی این خلیج بستگی زیادی به تراز آب دریای خزر دارد اما دخالت‌های انسانی سبب شده تا شرایط این خلیج وخیم‌تر شود.

در کنار این دلیل اصلی و مهم کارشناسان تغییر اقلیم و گرمایش جهانی، برداشت بی‌رویه از سفره‌های آبی اطراف خلیج، کاهش بارندگی و افزایش تبخیر را به‌عنوان دلایل دیگر خشک شدن خلیج گرگان مطرح می‌کنند. هرساله هزاران پرنده مهاجر به این خلیج مهاجرت می‌کنند و یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌ها و محل تخم‌گذاری و پرورش ماهیان خاویاری دریای خزر است. این خلیج و نواحی اطراف آن یک مجموعه ارزشمند زیست‌‌محیطی است که علاوه‌بر حفظ چرخه زیست دریای خزر در معیشت جوامع محلی اثرگذاری مستقیم دارد. خلیج گرگان در سال۱۳۵۴ در فهرست تالاب‌های کنوانسیون جهانی رامسر به ثبت رسید. به گفته کارشناسان، یکی از راهکارهای ابتدایی و آسیب‌زا به این تالاب لایروبی‌های متعدد است؛ اقدامی که بدون مطالعه انجام شده و درنهایت تالاب را به‌سمت مرگ حتمی سوق می‌دهد.

در گذشته  از خلیج گرگان به‌عنوان منبع یکی از بهترین خاویارهای سیاه جهان و زیستگاه ماهیان باارزشی نظیر غضروفی، سفید و کفال نام برده می‌شد اما درحال‌حاضر به‌دلیل خشکسالی و عقب‌نشینی آب دریا، زایش تنوع زیستی در این منطقه از بین رفته و این خلیج در معرض فقر غذایی و انرژی قرار گرفته است. نماینده مردم کردکوی، گمیشان، ترکمن و بندرگز چند روز پیش اعلام کرد که خشک شدن این خلیج علاوه بر اینکه شرایط اقتصادی-اجتماعی زندگی دومیلیون گلستانی را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد، اهالی استان‌های مجاور را نیز از تبعات ریزگردها در امان نخواهد گذاشت. عبدالجلال ایری به اجرای طرح گردشگری و طبیعت‌گردی جزیره آشوراده اشاره و اضافه کرد که اعمال سلیقه برخی مدیران محیط‌زیست در استان همسایه روند اجرای این پروژه را مختل کرده و در زمان حاضر محیط‌زیست مازندران بدون طرح موضوع در شورای راهبردی خلیج گرگان و میانکاله، در محاکم قضایی علیه این طرح شکایت کرده است. براساس مصوبه 
شورای عالی حفاظت محیط‌زیست، هرگونه تصمیم‌گیری درخصوص پروژه‌های عمرانی یا گردشگری خلیج گرگان نیازمند طرح موضوع در شورای راهبردی خلیج گرگان و میانکاله است که با عضویت استانداران مازندران و گلستان و مدیران ارشد دو استان و نمایندگان مجلس رسمیت پیدا می‌کند. به گفته او، باوجوداین قانون، محیط‌زیست مازندران از اجرای این طرح شکایتی کرده و مرجع قضایی حکم توقف اجرای طبیعت‌گردی را در عرصه ۲۲هکتاری جزیره آشوراده صادر کرد. طرح گردشگری آشوراده یک سایت پشتیبان ۱۳۸هکتاری در سواحل بندرترکمن دارد که با انتخاب مشاور، طرح‌های عملیاتی آن آغاز شده و در مرحله انتخاب سرمایه‌گذار قرار دارد. به گفته عبدالجلال ایری، وجود مصوبه ستاد ملی احیای تالاب‌ها، عملیات اجرایی تزریق آب به این اکوسیستم سرعت خوبی ندارد و تامین اعتبار آن به یک چالش تبدیل شده است. ایری خاطرنشان کرد: مشاور طرح احیای خلیج گرگان و میانکاله بر لایروبی کانال چپاقلی و آشوراده به‌عنوان تنها روش موثر حفظ خلیج گرگان تاکید کرده اما همچنان گرفتار مکاتبات بین‌دستگاهی برای تامین اعتبار هستیم. اما در اظهارات ایری نکته‌ای وجود دارد که فعالان محیط‌زیست همین موضوع را دلیل خشک شدن خلیج گرگان می‌دانند؛ موضوعی که حتی در بازدید رییس سازمان بازرسی از خلیج گرگان نیز تحت‌تاثیر این اظهارات به آن اشاره شده است.
 
نکته چیست؟
 ایری گفته که «مشاور طرح احیای خلیج گرگان و میانکاله بر لایروبی کانال چپاقلی و آشوراده به‌عنوان تنها روش موثر حفظ خلیج گرگان تاکید کرده اما همچنان گرفتار مکاتبات بین‌دستگاهی برای تامین اعتبار هستیم.» همزمان رییس سازمان بازرسی کل کشور در جریان سفر به شهرستان بندرترکمن و بازدید این خلیج بر لزوم لایروبی هرچه سریع‌تر کانال‌ها و اجرای برنامه‌های مرتبط با احیای این خلیج تاکید کرد؛ موضوعی که حر منصوری، فعال محیط‌زیست میانکاله هم در گفت‌وگو با «صبح‌نو» به آن اشاره می‌کند. او دراین‌باره می‌گوید: کاهش سطح آب خلیج گرگان متاثر از تراز آب دریای خزر است. خلیج گرگان یا تالاب میانکاله به دریای خزر متصل است، هرچقدر که این تالاب آب بگیرد دوباره به دریا می‌رود، یک مترمکعب هم آب ریخته شود دوباره به دریا می‌ریزد. درنتیجه اینکه اتفاقی با اینکه آب وارد آن کنیم، نمی‌افتد. او ادامه می‌دهد: وزارت نیرو تمام انهار منتهی به میانکاله را می‌خواهد لایروبی یکپارچه کند، کاری که بسیار بدون مطالعه است. دقیقا یکی از متهمان اصلی مرگ‌ومیر چند ده‌هزار پرنده طی سال‌های98 و 99 لایروبی‌هاست؛ زیرا لایروبی‌ها باعث می‌شود سیستم خودپالایی تالاب از بین برود. تعداد زیادی رودخانه، نهر و نیزارهای مختلف در منطقه تالاب وجود دارد که وقتی سیل یا آب باران می‌آمد داخل این رودخانه به‌واسطه نیزارها و رستنی‌ها پالایش‌ شده و آب سالم به تالاب می‌رسید که ضربه‌گیر برای تالاب بوده است. منصوری اضافه می‌کند: در  سیل سال98، همه آب به‌سمت خلیج گرگان و دریای خزر هدایت شد و شرایط پیچیده‌ای را برای تالاب ایجاد کرد؛ به‌طوری‌که حجم زیادی رسوب وارد تالاب شده و سبب ایجاد محیط احیا برای تالاب شد این محیط احیا پیش‌نیاز بوتولیسم و مرگ چندهزار پرنده شد.
 
تالاب چطور نجات می‌یابد؟
 این فعال محیط‌زیست در ادامه و در پاسخ به این پرسش که باید چه اقدامی درحال‌حاضر برای جلوگیری از مرگ تالاب انجام داد، به «صبح‌نو» می‌گوید: هیچ کاری روی تالاب نباید انجام داد و فقط باید کیفیت آبی را که وارد تالاب می‌شود به‌صورت استاندارد بالا برد. درواقع آب بالادست را باید از هرگونه آلودگی میکروبی اعم از فلزات سنگین و شیمیایی مبرا کرده و  همه خروجی‌هایی که به تالاب می‌رسند کنترل کیفی تا کیفیت آب افزایش پیدا کنند، نه اینکه لایروبی کنند. حر منصوری می‌افزاید: برخی فکر می‌کنند تنها راه آوردن آب فراوان‌تر به‌سمت تالاب و لایروبی انهار است که بسیار اشتباه است و می‌تواند منجر به مرگ تالاب شود. به نظر می‌رسد افراد یا نهادهایی دندان تیز کردند برای پروژه ملی بزرگ که به‌واسطه شلوغ کردن بحث روی آب و خشک شدن تالاب و ربط دادن آن به مرگ پرندگان آب فراوانی به تالاب بیاورند و دقیقا اشکال تالاب میانکاله همین اقدامات است.
منصوری با بیان اینکه هیچ‌کدام از اقداماتی که انجام شده، پیوست و مطالعه ندارد و این می‌تواند منطقه را بسیار آسیب‌پذیرتر کرده و باعث مرگ تدریجی تالاب شود، اظهار می‌کند: میانکاله «آب‌بدان» نیست، بلکه یک اکوسیستم زنده، پویا و پیچیده است که هر نوع دستکاری می‌تواند تبعات خاص خودش را داشته باشد. در سال‌1981 یعنی 1357 و 1358 این تالاب با پس‌روی شدیدتر آب خزر روبه‌رو بوده و کاملا خشک شده بود اما خبری مبنی بر ازبین‌رفتن کامل آن در میان نبود به این دلیل که دستکاری نشده بود و بعد از مدتی با بالا آمدن سطح آب خزر، به حالت عادی بازگشت.این فعال محیط‌زیست تاکید می‌کند: موضوع امروز میانکاله آلودگی گسترده است که می‌تواند ورود آن شدیدتر شود و همان‌طور که قسمت جنوبی تالاب را تخریب کرده، سبب نابودی تمام تالاب شود. نمی‌شود دریا را از تالاب جدا کرد، باید آب دریا بیاید بالا که سطح آب تالاب نیز افزایش پیدا کند. وقتی لایروبی می‌کنیم حجم بیشتری رسوب وارد تالاب می‌شود و کف تالاب از بین می‌رود و درنتیجه حجم آب کمتر خواهد شد و آب‌گیری را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد. او با تاکید بر این نکته که باید برای احیای تالاب کار مطالعاتی و علمی دقیق انجام شود، اضافه می‌کند: اگر از افکار عمومی می‌ترسند باید پرزنت کنند، کارگاه بگذارند و فعالان محیط‌زیست را توجیه کنند. اقداماتی که امروز انجام می‌شود فریب دادن افکارعمومی است. کسی می‌خواهد لودری بفروشد یا قراردادی ببندد، می‌گویند لایروبی کنیم، از طرفی برخی رسانه‌هایی که آگاهی ندارند یا به نحوی با تفکر اشتباه همراه‌اند، جو رسانه‌ای درست می‌کنند. برای تالاب باید مطالعه کرد.منصوری ادامه می‌دهد: کاری که نباید اجازه دهند این است که آلودگی وارد تالاب شود. درحال‌حاضر فاضلاب بندرترکمن وارد تالاب می‌شود و مواد آلی واردشده کل اکوسیستم تالاب را به هم می‌ریزد. یکسری موجودات می‌توانند زندگی کنند و یکسری می‌میرند. باید در کوتاه‌مدت جلوی ورود آب‌های آلوده را گرفت بعد هم مطالعه کنیم و براساس مطالعه راهکار داشته باشیم. بیل بگیریم و مدام لایروبی کنیم که نمی‌شود کار. وسط تالاب داکت بستند، تالاب «آب‌بندان» نیست که آنقدر راحت درباره آن تصمیم بگیرند.

 

ارسال نظر