|
شناسه خبر: 8755

گزارش «صبح‌نو» از چالش‌های مخترعان برای ثبت و جذب سرمایه‌گذار را بخوانید

جای خالی مخترعان در دانش‌بنیان شدن تولید

تفکر یک اصل در اقتصاد و توسعه اقتصادی مطرح می‌شود. تولید دانش‌بنیان هم در همین مبناست. یعنی اینکه بتوانیم اندیشه و ایده‌های نو و کیفیت و بهره تولیدات را بالا ببریم.

در اینجا مساله اختراعات و توجه به آن از اهمیت بالایی برخوردار می‌شود؛ نکته‌ای که باید به آن توجه داشت و استفاده کرد همین اختراعات نابی است که عمده آن‌ها در طاقچه خانه و انباری‌ها خاک می‌خورند. عمد‌ه‌ این اختراعات می‌توانند تحول را در بحث دانش‌بنیان شدن صنعت ایجاد کند. باید به صراحت گفت نظام ثبت اختراع کارکرد درستی از خود در سال‌های اخیر به نمایش نگذاشته است و تاثیرات اقتصادی اختراعات، آن‌چنان که باید در اقتصاد و زندگی مردم احساس نمی‌شود. چرا اصلاح این موضوع برای پیشرفت کشور مهم و کلیدی است؟ مشاهده جایگاه ایران در پازل نوآوری و حمایت از اختراعات در جهان، می‌تواند دید کلان و روشن‌تری از وضعیت کشور در حوزه ثبت اختراعات به ما بدهد. گزارش‌های سالانه شاخص بین‌المللی حقوق مالکیت که ازسوی اتحادیه حقوق مالکیت منتشر می‌شود، تنها شاخصی در جهان است که به اندازه‌گیری توأم وضعیت حقوق مالکیت فکری و فیزیکی به همراه ارزیابی محیط سیاسی و حقوقی می‌پردازد. ایران در شاخص حمایت از حق ثبت اختراع در سال‌2021، امتیاز 72/3 را از 10 کسب کرده و در جایگاه 100ام جهان ایستاده است. این در حالی است که در سال قبل از آن یعنی سال2020، ایران دارای امتیاز 31/5 از 10 و جایگاه 93ام در جهان بوده که هفت پله تنزل را تجربه کرده و در این شاخص، پایین‌تر از کشورهایی چون بورکینافاسو، زامبیا و الجزایر قرار گرفته است.

در سال1399 بیش از 10هزار اظهارنامه در اداره ثبت اختراعات ایران به ثبت رسیده که حدود 10درصد از اظهارنامه‌ها، تایید و گواهی ثبت اختراع صادر شده است. از این تعداد، مالکیت بیش از سه‌چهارم از ثبت اختراعات مربوط به افراد حقیقی است و سهم حقوقی‌ها زیر 25درصد بوده است که از این سهم نیز، فقط 3/8درصد آن مربوط به ثبت اختراع شرکت‌هاست. این نشان می‌دهد در کشور ما ثبت اختراعات به عنصری برای تکمیل ویترین رزومه‌ها و استفاده از امتیازات نهادها و ارگان‌های حمایتی مانند امتیاز نخبگی، ارتقای درجه دانشگاهی و مزایای دیگر تبدیل شده است؛ چراکه در مقایسه با آمار کشورهای پیشرویی نظیر آمریکا، سهم ثبت اختراعات حقوقی‌ها و حقیقی‌ها عکس ایران است.
دستورالعمل ناکافی ارزیابی ماهوی اختراعات، کمبود نیروی خبره، پایین بودن آگاهی کاربران مالکیت فکری، عدم تناسب هزینه‌های بررسی اختراعات، تعدد و پراکندگی مراجع ارزیابی دقیق (ماهوی) اختراعات، نبود بازدارندگی لازم در قانون برای مجرمان، کمبود انگیزه نوآوران برای ثبت اختراع، رقابت اندک در بازار اختراعات، مشکلات زیرساختی پایگاه داده اختراعات، افشای ناکافی و نادرست اختراع و عدم توجه به مقوله تجاری‌سازی، ازجمله چالش‌های نظام ثبت اختراعات ایران است.
مشخص است که نظام ثبت اختراع کارکرد درستی از خود در سال‌های اخیر به نمایش نگذاشته است و تاثیرات اقتصادی اختراعات، آن‌چنان‌که باید در اقتصاد و زندگی مردم احساس نمی‌شود؛ چراکه نگاه رزومه‌سازی جایگزین نگاه کلان اقتصادی به مقوله اختراعات شده است. باید ارتباط نظام ثبت اختراعات و نظام ملی نوآوری در کشور مورد بازبینی قرار گرفته تا نظام ثبت اختراع بتواند کارکردهای اصلی خود را ایفا کند.
طرح حمایت از حقوق مالکیت صنعتی که کلیات آن در آذرماه 1400 در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید، گامی بلند در راستای بهبود کارکردهای نظام ثبت اختراعات است. این نگاه روبه‌جلو، باید در طراحی سازوکارهای اجرایی نیز لحاظ شده تا کشورمان هرچه سریع‌تر، جایگاه واقعی خود را در پازل نوآوری دنیا پیدا کند. «رضا مهرداد» یک مخترع است که می‌گوید: «برای ثبت و دریافت مجوز باید هزار خان رستم را طی کنیم و بعد از دریافت مجوز تازه باید به دنبال سرمایه‌گذار بگردیم. واقعا این همه تلاش برای یک ایده که آخرش باید قید اجرایی شدن آن را بزنیم فایده ندارد. من 10اختراع دارم که با وجود کارآمد بودن هیچ‌کدام سرمایه‌گذار ندارد.»
 
کسی حمایت نمی‌کند
«هاجر باقری طولابی»، مخترع و عضو هیات‌علمی گروه برق قدرت دانشگاه است. او چندین اختراع ازجمله ساخت خودروی پاک بدون استفاده از بنزین و گازوئیل و تغذیه‌شونده با انرژی‌های تجدیدپذیر، سطل زباله هوشمند با قابلیت تفکیک زباله، اتوی تغذیه‌شونده از گاز شهری، سشوار ایزوله از برق شهر و چند اختراع دیگر از کارهای این مخترع ثبت شده است. این مخترع گفت: ایده‌های دیگری هم در دست ساخت و ثبت اختراع داریم که با توجه به تجربه‌های قبلی، درمورد ایده‌های جدید سعی کرده‌ایم نیازسنجی بازار هدف و بازدهی اقتصادی ساخت ایده را هم بیشتر درنظر بگیریم. واقعیت این ‌است که ما برای ادامه کار خود بالاخص جدی شدن و تجاری‌سازی ساخت خودروهای برقی و تغذیه‌شونده با انرژی‌های تجدیدپذیر به اسپانسرهای متعدد نیاز داریم ولی متاسفانه بحث اسپانسر تاکنون درمورد ما جدی نشده و این در حالی است که رایزنی‌های زیادی با بخش خصوصی داشته‌ایم.
این مخترع افزود: آرزوی من راه‌اندازی یک کارخانه یا کارگاه کوچک برای ساخت این خودروها در شهر خرم‌آباد و استان لرستان است که هم کمکی به مشکل بزرگ بیکاری جوانان تلاشگر و باهوش در این استان کند و هم تابش پرتوی از رشد تکنولوژی در این استان باشد. بارها مسوولان مختلف استان در نمایشگاه‌های متعدد از دیدن محصولات ما شگفت‌زده شده‌ و کلی احسنت و تبریک گفته‌اند اما در عمل خبری از حمایت‌ نیست. برای یک اختراع هزینه و انرژی زیادی صرف می‌کنیم و انتظار می‌رود مسوولان به یاری مخترعان بشتابند و به معنای واقعی کلمه، حمایت کنند تا با انگیزه بیشتری به‌دنبال اختراعات باشیم.
 
مسوولان توان داخلی را باور ندارند
«رضا کریمیان» می‌گوید: «یک مبتکر وقتی تصمیمی به انجام کاری می‌گیرد مسوولان باید حامی باشند، برای خود من بارها پیش آمد که در مسیر ساخت این قطعات سنگ‌اندازی و برخی اوقات تهدیداتی هم مبنی بر اخراج من مطرح می‌شد اما دردآور است که قطعاتی را که می‌شد با اعتماد به نیروهای بومی با ۲۰۰هزار تومان درست کنم، با چندین میلیون تومان وارد می‌کردند و شاید علت آن اندک پورسانتی است که طرف قرارداد از شرکت خارجی دریافت می‌کند. با تمامی کم‌لطفی‌ها و طبق نظام پیشنهادات اگر یک درصد از اختراعات من را پاداش می‌دادند تاکنون بسیاری از اختراعات خود را پیش برده بودم، باوجوداین معتقدم یک انسان می‌تواند با یک حرکت برای کشور خود افتخار به ارمغان آورد و من این راه را همواره ادامه می‌دهم، باید متفکران را مورد توجه قرار داد و مسوولان به ظرفیت داخلی باور داشته باشند، اگر طرحی را می‌بینند حمایت کنند و مخترعان را ناامید رها نکنند.

 

ارسال نظر