|
شناسه خبر: 5343

مجید شاکری در گفت‌وگو با «صبح نو» پیشنهاداتی برای مذاکرات آینده با ۱+۴ مطرح کرد

مطالبات ایران از نئوبرجــام

اگرچه ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای، در هفته‌های گذشته بارها مورد توجه مسوولان کشورهای مختلف، رسانه‌ها و تحلیلگران قرار گرفته است اما مهم‌تر از آن چگونگی طی شدن مسیری است که بارها طی شده است ولی نه‌تنها به سرانجام مقصود نرسیده، بلکه مشکل را دوچندان کرده است.

ابتر بودن صحبت از توافق کامل و جامع امروز بیشتر از هر زمانی هویداست. هیچ توافقی نمی‌تواند تمام الزامات حقوقی، فنی و سیاسی را توأمان و به‌طور جامع و کامل دربربگیرد؛ همانطور که برجام نتوانست به این هدف دست یابد. آمریکا علی‌رغم تلاش‌های رییس‌جمهور اسبق کشورش برای تحقق برجام، درنهایت با بدعهدی و قلدری زیر میز زد و نه‌تنها از انتفاع ایران از برجام جلوگیری کرد، بلکه متحدان اروپایی‌اش و قواعد و عرف بین‌المللی را نیز به چالش کشید. از این رو مهم‌تر از زمان آغاز مذاکرات هسته‌ای و شکل‌گیری توافقی دیگر با غرب بر سر برنامه هسته‌ای ایران، سازوکاری است که به محقق شدن نسبی آن کمک کرده و کشورهای عضو برجام را در رسیدن به اهداف خود، مصمم کند؛ موضوعی که در گذشته نه چندان دور محقق نشده است و با کارشکنی‌های آمریکایی‌ها، کشورهای اروپایی نیز از تعهدات خود سر باز زده‌اند.

مواضع خطیب‌زاده درباره مذاکرات هسته‌ای
در این راستا، سعید خطیب‌زاده، سخنگوی وزارت خارجه، صبح روز گذشته در نشست هفتگی با خبرنگاران درباره زمان آغاز مذاکرات هسته‌ای گفت:‌ گفت‌وگوها به‌زودی طی دو، سه هفته آینده آغاز خواهد شد و به‌صورت تمرکز و با انرژی بیشتری پیگیری می‌شود. ایران به‌دنبال مذاکره برای مذاکره نیست. ما به‌دنبال مذاکرات نتیجه‌محور هستیم و مقدماتی که برای این مذاکرات آماده شده برای این است که این مذاکرات از بن‌بست وین خارج شود ولی اگر آمریکا بخواهد روال قبل را ادامه دهد شرایط سختی وجود خواهد داشت.
اگرچه آغاز مذاکرات هسته‌ای در هفته‌های پیش‌رو مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفته است اما برخی کارشناسان بر این باورند که مسیر دشواری پیش روی ایران و طرف‌های غربی به‌ویژه آمریکا، وجود دارد. در این رابطه رحمان قهرمانپور، پژوهشگر ارشد مسائل بین‌الملل در مطلبی می‌نویسد: آمریکا در بهترین حالت، حداقلی از تحریم‌ها علیه ایران را حفظ خواهد کرد؛ مگر آنکه ایران حاضر به دادن امتیازاتی بیشتر از برجام باشد. ایران تلاش می‌کند با پیشرفت‌های فنی هسته‌ای آمریکا را در موقعیت دشواری قرار دهد و آن را مجبور به دادن امتیاز بزرگی کند؛ اما تحقق این سیاست در فاصله زمانی نسبتا اندک باقی‌مانده تا آغاز رقابت‌های انتخابات کنگره در آمریکا و در فقدان مذاکره مستقیم میان ایران و آمریکا محل تردید است.
وی در ادامه تاکید می‌کند: بگذریم از اینکه ترکیب کنونی تیم هسته‌ای طوری است که هم از نظر فنی و هم از نظر سیاسی انجام سریع چنین مذاکرات پیچیده‌ای را دشوارتر می‌کند و بحث‌های چند هفته اخیر درباره مطلوبیت احیای برجام نیز از همین تردید بزرگ ناشی می‌شود. فضای تحلیلی در هفته‌های اخیر به سمت کاهش اهمیت و مطلوبیت استراتژیک برجام برای هر دو طرف ایران و آمریکا حرکت کرده و این به آن معناست که فضای تصمیم‌گیری نیز ممکن است تغییر کند.

ضرورت برهم‌زدن سامان تحریم‌ها
تعلل چندماهه در آغاز مذاکرات وین نشان می‌دهد که دو طرف نگرانی‌هایی دارند که به‌سادگی و با توجه به سابقه آمریکایی‌ها در برخورد با ایران، قابل تحقق نیست. اگرچه ایران با توجه به وضعیت اقتصادی به مذاکره به‌عنوان یک ابزار نگاه می‌کند اما براساس اظهارات مقامات کشورمان تمام تخم‌مرغ‌های خود را در یک سبد نخواهد گذاشت و علاوه بر ادامه مذاکرات تا رسیدن به نقطه مطلوب، مسیرهای دیگر را نیز 
پی خواهد گرفت.
آمریکا در ماه‌های گذشته ثابت کرده است که علی‌رغم بدعهدی‌هایش، باز هم حاضر به امتیاز دادن به ایران نیست و این موضوع کار را دشوار کرده است و حتی در وین ادامه مسیر را با بن‌بست مواجه کرد. از سوی دیگر، با توجه به وضعیت بایدن در جامعه آمریکایی و در پیش بودن انتخابات کنگره نمی‌توان امیدی به رفتار ثابت در مقامات آمریکایی‌ها داشت. همچنین بایدن نیز می‌تواند رییس‌جمهوری تک‌دوره‌ای باشد که تصمیماتش برای آیندگان معقول و لازم‌الاجرا نباشد.
به نظر می‌رسد ایران باید فرای تلاش برای لغو تحریم مسیری را در پیش بگیرد تا بتواند سازوکار و سازمان تحریم‌ها را از بین ببرد، نه اینکه با انعقاد توافقات حقوقی که تفسیرپذیر هستند تنها به لغو تحریم‌های روی کاغذ بسنده کند. تجربه برجام به‌خوبی نشان می‌دهد که نمی‌توان تنها به نوشته‌هایی کلی، مبهم و تفسیرپذیر تکیه کرد و توقع داشت که مشکلات کشور برطرف شود.

شاکری: عمر مفید برجام جدید حداکثر ۲ سال است
در این زمینه با مجید شاکری، کارشناس دیپلماسی اقتصادی به گفت‌وگو نشستیم. وی در گفت‌وگو با «صبح‌نو» اظهار داشت: واقعیت این است که ما هنوز یک درس را از مذاکرات قبلی یاد نگرفته‌ایم. ما عمیقا روی رفع تحریم یا لغو تحریم یا هر چیزی شبیه به این، متمرکز هستیم.
 وی افزود: باید به یاد داشته باشیم که ما یک مراد و هدفی از لغو تحریم داریم. فرض کنیم که ما می‌خواهیم دومیلیون و ۳۰۰هزار بشکه نفت در روز بفروشیم، ما هنوز هم تصور می‌کنیم که فروش این مقدار بشکه نفت بعد از لغو تحریم میسر می‌شود، درحالی‌که ممکن است نشود.
شاکری ادامه داد: یعنی ممکن است طرف مقابل به‌صورت دیگری تحریم‌ها را احیا کند، دقیقا در همان زمانی که می‌گوید من تحریم‌ها را لغو می‌کنم هم این کار را انجام می‌دهد؛ مثلا بعد از خروج از برجام یا با هماهنگی طرف سومی مانع از فروش نفت شما می‌شود. یا فرض کنید صرفا با ترساندن بدون اینکه اقدام غیرقانونی انجام دهد، جلوی عمل شما را می‌گیرد.
 این کارشناس دیپلماسی اقتصادی با بیان اینکه فروش‌نفت یک مثال است و همین مثال را می‌توان درخصوص انتقالات مالی نیز با همین صراحت زد، ادامه داد: مثلا گشایش چهارمیلیارد دلار ال‌سی در ماه می‌تواند مثال دیگری باشد؛ مثال‌های دیگری نیز در بخش خصوصی و بخش دولتی وجود دارد. ما در ایران چه منتقدان و چه موافقان مذاکرات پیشین هنوز در این مرحله هستیم به‌جای اینکه مستقیما خواسته خود را بخواهیم، لغو تحریم‌ها، رفع تحریم‌ها یا امثال این‌ها را می‌خواهیم.
 
همیشه طبق قوانین داخلی آمریکا بازی می‌کنیم
 وی گفت: این باعث می‌شود که ما همیشه طبق قوانین داخلی طرف آمریکایی بازی کنیم؛ یعنی خواسته ما این می‌شود که فلان خط یا بند یا پاراگراف از یک قانونی تغییر کند یا لغو شود یا هر چیز دیگری. درحالی‌که طرف مقابل به‌راحتی می‌تواند با تغییر در بخش دیگری از قوانین یا با واکنش‌های خارج از قوانین مکتوب، مانع از عمل شما شود.
 شاکری با بیان اینکه فرض کنید یکی از خواسته‌های ما برقراری پرواز تهران-نیویورک باشد، ادامه داد: ما در برجام برای برقراری پرواز تهران-نیویورک رفع تحریم‌هایی را که مانع این پرواز می‌شد خواسته‌ایم، نه برقراری پرواز تهران-نیویورک را؛ این دو موضوع با هم فرق دارد و دو چیز متفاوت است.
وی با بیان اینکه وقتی نگاه‌مان این‌طور باشد عملا نمی‌توانیم به‌صورت سنجش‌پذیر تعهد طرف مقابل را تعریف کنیم، گفت: وقتی نمی‌توانیم این کار را انجام دهیم، معنای این موضوع که طرف مقابل پایبند هست یا نیست به یک امر نسبی تبدیل می‌شود.
این کارشناس دیپلماسی اقتصادی ادامه داد: تمام حرف‌هایی که ما می‌زنیم درباره اینکه تحریم‌ها لغو شود یا چیز دیگری، تابع این است که ما چه چیزی می‌خواهیم و خواسته ما به معنای لغو تحریم نیست. یعنی اگر کسی بگوید که خواسته ایران از مذاکرات لغو همه تحریم‌هاست، این خواسته نیست و یک ابزار است و مشکل داریم که این ابزار منجر به خواسته شود.
 
برجام، ایجابی نیست
شاکری ادامه داد: یکی از اشکالات جدی برجام همین است که برجام از جنس ایجاب نیست و از جنس
 عدم سلب است؛ یعنی طرف مقابل می‌گوید من این کارها را انجام نمی‌دهم، شما هستید که باید یکسری کارها را انجام بدهید، یعنی آن بخش‌هایی است که برجام ظاهری ایجابی دارد. فرض کنید پیوست دوم که شرایط پس از اجرای برجام را ازسوی اروپا و آمریکا توضیح می‌دهد. آنجا نمی‌گوید من در کشور شما سرمایه‌گذاری می‌کنم و حضور هواپیماهای شما را در فلان فرودگاه ممکن می‌کنم، می‌گوید من مانع از آن نمی‌شوم و نتیجه این می‌شود که اروپایی‌ها می‌گویند که ما آن گروهی هستیم که به برجام متعهد بوده‌ایم و هیچ‌کدام از تحریم‌هایی را که در برجام گفته شده است ما احیا نکرده‌ایم. از دید حقوقی نیز راست می‌گویند.
این کارشناس دیپلماسی اقتصادی افزود: ذات پذیرش اینکه شما تعهدات ایجابی را روی زمین داشته باشید، باید چیزهایی را نابود کرده و از کشور خارج کنید و طرف مقابل کنشش از جنس عدم سلب است و این دست طرف مقابل را برای فشار بر شما باز خواهد گذاشت.
وی ادامه داد: در زمان اجرای برجام وقتی بحران معروف به ارز پتروشیمی‌ها در زمستان۹۵ رخ داد، چه کسی مانع از این شده بود که شما استفاده ببرید؛ نهایتا امارات. آیا امارات یک طرف برجام بود؟ خیر، اما آیا امارات می‌توانست بدون چراغ سبز آمریکا چنین کاری را با شما انجام دهد؟ باز هم خیر. آن ساختار و سازمانی که منجر به بحران معروف به ارز پتروشیمی‌ها در زمستان۹۵ شد، بعدا در سفر معروف ترامپ به عربستان جزئی از ساختار جدید مبارزه با پولشویی علیه ایران در منطقه شد.
شاکری گفت: پس ذات این منطق عدم سلب باعث می‌شود که ما هرگز به هیچ خواسته‌ای نرسیم.
 
نیازمند تغییر متن برجام نیستیم
 این کارشناس دیپلماسی اقتصادی  با طرح این سوال که آیا اصلاح این منطق غلط نیازمند تغییر متن برجام است؟ گفت: خیر. متن برجام به‌خصوص در حوزه مرتبط با امتیازات ایران به‌حدی مبهم، کلی و مطلق است که حتی شما می‌توانید طبق این متن خواسته‌های خود را محقق کنید، مشروط به یک‌سری تغییرات در اجرای برجام ازسوی طرف مقابل که مستقیما به خواسته‌های شما اصابت می‌کند.شاکری با تاکید بر اینکه نیازمند تغییر متن برجام نیستیم، گفت: اما برای اینکه بدانیم چه تغییرات موازی در آیین‌نامه‌های اجرایی ذیل برجام و در اجرای برجام باید انجام دهیم که ما را دست‌کم به انتفاع ۸می ۲۰۱۸، یعنی روز خروج آمریکا از برجام برساند، نیازمند این است که اولا بدانیم خواسته‌های ما چیست؟
این کارشناس دیپلماسی اقتصادی افزود: علت اینکه می‌گویم ما هنوز از برجام درس نگرفته‌ایم و به غلط خواسته خود را لغو تحریم‌ها یا رفع تحریم‌ها، اظهار می‌کنیم و نمی‌دانیم چه چیزی می‌خواهیم که اگر می‌دانستیم چه چیزی می‌خواهیم دیگر سوال‌مان رسیدن به خواسته‌های‌مان بود، نه لغو یا رفع تحریم‌ها.
 
پیشنهاداتی برای مذاکرات آینده
 وی با طرح پیشنهاداتی برای مذاکرات هسته‌ای در هفته‌های پیش رو، گفت: یک تیم حقوقی مسلط به تحریم‌های آمریکا بدترین گزینه ممکن برای ساختار تیم مذاکره‌کننده ایران است؛ زیرا وقتی تیم حقوقی مسلط به تحریم‌های آمریکا از طرف ایران می‌رود، می‌رود که در آن زمین بازی کند؛ اگرچه کاملا به شما وفادار باشد. نهایتا به‌لحاظ اجرایی این واقعه رخ می‌دهد که تیم ایران باید برود قوانینی از تیم آمریکایی را عوض کند.
شاکری ادامه داد: پیشنهاد می‌کنم افرادی بدون تسلط به تحریم‌های آمریکا به مذاکرات فرستاده شوند.
  این کارشناس دیپلماسی اقتصادی با بیان اینکه فرستادن متخصصان امنیتی، سیاسی و حقوقی و فرستادن چند مقام اقتصادی بدون زمینه کارشناسی برای مذاکرات هیچ دردی را از ما دوا نخواهد کرد، افزود: مقام حقوقی و سیاسی هرگز نمی‌تواند درکی از لحظه امکان اجرایی خواسته‌های ما داشته باشد و این قابل ترجمه نیز نیست که بگوییم لیستی در تهران می‌نویسیم و این لیست تهران را به آنجا می‌فرستیم تا محقق شود.
شاکری تاکید کرد: پیشنهاد می‌کنم اولا اگر فهرست خواسته‌ها ندارید اساسا مذاکره نکنید، زیرا 
مذاکره کردن بدون داشتن فهرست خواسته‌ها یا منجر به توافق نمی‌شود یا منجر به توافقی می‌شود که طرف مقابل خواسته‌های خود را به‌جای خواسته‌های شما جا می‌زند، چنانکه در برجام این موضوع رخ داده است.
وی در ادامه گفت: در درجه دوم فرستادن یک تیم کم تعداد حقوقی سیاسی-امنیتی به‌هیچ‌وجه افتخار نیست، بلکه تیم ایرانی باید پرتعداد شامل متخصصان اقتصادی در حوزه حقوق مالی، بازاریابی نفت که چیزی بیش از معاون بین‌الملل نفت است، در حوزه تجارت بین‌الملل، تراکنش‌های مالی بین‌الملل و امثال این‌ها باشد و به‌هیچ‌وجه با بردن معاون رییس بانک مرکزی و وزارت نفت چیزی محقق نخواهد شد.
 
عمر مفید برجام جدید حداکثر ۶ماه تا دو سال است
 این کارشناس دیپلماسی اقتصادی افزود: معروف است که در زمان برجام هر بند اقتصادی  برجام را ۴۰نفر از کارشناسان اقتصادی طرف مقابل خط‌به‌خط می‌خواندند. آن وقت شما می‌بینید که افتخار ما در همه دوره‌های مذاکراتی یعنی دوره آقای جلیلی، ظریف و دوره جدید این است که تیم ما کوچک و جمع‌وجور است. این اشتباه است. اشتباه بسیار بزرگی است.
شاکری با تاکید بر اینکه فارغ از اینکه نتیجه انتخابات کنگره و ریاست‌‌جمهوری آمریکا در آینده چه باشد و دموکرات‌ها یا جمهوری‌خواهان بر سر کار بیایند، گفت: عمر مفید برجام جدید حداکثر ۶ماه تا دوسال خواهد بود. سیاست خارجی آمریکایی‌ها ارتباطی به آمدن بایدن و ترامپ و امثال این‌ها ندارد و آنچه برای آمریکایی‌ها مهم است، اخراج ایران از بازار نفت است و این موضوع مستقیما به منافع ملی آمریکا و سیاست انرژی آمریکا و موضوع تراز پرداخت‌های آمریکا و مسائل دیگری است که از موضوعات داخلی آمریکا و واقعیت‌های روی میز است.
این کارشناس دیپلماسی اقتصادی افزود: ما اولا باید بدانیم که سیاست‌های انرژی آمریکا تغییر شگرفی خواهد داشت که آن هم خیلی بعید است. ما از همین الان باید بدانیم که این توافق یک توافق موقت است و طرف مقابل نفوذش در این توافق زیر میز توافق زدن و لزوما به‌شکل خروج از برجام نیست. وقتی ترامپ از برجام خارج شد، پیشنهادهای بسیار خردمندانه‌تری برای طرف آمریکایی وجود داشت که می‌توانست بدون خروج از برجام این فشاری را که امروز به ما وارد کرده است وارد کند. ازجمله پیشنهادی که در جمعه قبل از خروج آمریکا از برجام روی میز گذاشته شد که با توجه به مساله سوریه، بانک مرکزی ایران تحریم شود و یک راه‌حل حقوقی را پیشنهاد دادند که از دید آمریکایی‌ها برجام خدشه‌دار نمی‌شد.
 
دعوا روی لغو یا رفع تحریم‌ها وجهی ندارد
 شاکری با بیان اینکه وقتی که می‌گویم یک توافق موقت است می‌تواند به معنای خروج از برجام نباشد و می‌تواند به معنای صفر کردن انتفاع ایران درعین ادامه حیات برجام باشد، گفت: هرچند ما روی این توافق ذاتا باید بحث کنیم که اصلا آیا انرژی گذاشتن روی تضمین حقوقی درست است یا غلط است، اگرچه این تضمین حقوقی یک سند مکتوب علنی باشد.
وی تاکید کرد: هیچ‌کدام از این‌ها در مقابل نیاز آمریکا ارزشی ندارد. بنابراین دعوا کردن روی پایدارسازی یا ناپایدار سازی و لغو تحریم‌ها یا رفع تحریم‌ها وجهی ندارد. در سال۱۳۹۴ این مباحث خیلی مهم بود چون هنوز آمریکایی‌ها سازمان تحریم‌ها را مستقیما چنانکه امروز دارند، نداشتند.
این کارشناس دیپلماسی اقتصادی ادامه داد: آمریکا آن زمان برای اجرای آن نیازمند بخشی از اجماع بودند اما آن چیزی که تحریم‌ها را امروز ادامه می‌دهد، سازمان تحریم‌هاست. فرض کنید صبح فردا کنگره همه تحریم‌ها را لغو کند اما مادامی‌که سازمان تحریم‌ها وجود دارد، کل زیرساخت حقوقی اعمال تحریم آیا نمی‌تواند با یک دستورالعمل اجرایی رییس‌جمهور تکرار شود؟
شاکری افزود: پس همان‌قدر که در سال۹۴ مهم بود که تحریم‌ها لیفت یا به کلماتی مانند آن به شکل دیگری بشوند، امروز وقت گذاشتن روی این کلمات بی‌معناست و بازی کردن در زمینه حقوقی طرف مقابل است.

 

ارسال نظر