|
شناسه خبر: 5456

سفر وزیر خارجه ترکیه به ایران و استفاده از عبارت «خانه دوست» نشان از تلاش این کشور برای احیای روابط بعد از تنش در قفقاز دارد

بازگشت به تهران

ترکیه در ماه‌های اخیر به‌واسطه سیاست‌های ضدونقیض رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهور این کشور با بحران‌های عدیده‌ای روبه‌رو بوده است؛ بحران‌هایی که مردم این کشور را به ستوه آورده و در آخرین اقدامات صورت‌گرفته ارزش لیر را نیز تا حد قابل‌توجهی کاهش داده است.

ترکیه عصر اردوغان را می‌توان دوره جدیدی در تاریخ این کشور دانست؛ سیاستمداری که حالا نماد اقتدار و استفاده از مشت آهنین در ترکیه شده است. تحولات اخیر در منطقه و جهان باعث شده بود تا ایران و ترکیه نیز شاهد چالش‌هایی در روابط خود باشند؛ چالش‌هایی که حالا با سفر وزیر خارجه ترکیه به تهران شکل دیگری به خود گرفته است. مولود چاووش اوغلو که برای دیدار و گفت‌وگو با مقامات کشورمان روز گذشته به تهران سفر کرده با سیدابراهیم رئیسی، رییس‌جمهور، حسین امیرعبداللهیان، وزیر امورخارجه کشورمان و دیگر مقامات تهران دیدار و گفت‌وگو کرد.دیدارهای وزیر خارجه ترکیه در تهران با توجه به اتفاقات اخیر و تنش آبی در منطقه یکی از محورهای سوالات از سخنگوی وزارت خارجه کشورمان در نشست خبری روز گذشته نیز بود. سعید خطیب‌زاده در واکنش به ساخت سد ازسوی ترکیه روی رود دجله و همزمان با سفر وزیر امورخارجه ترکیه به تهران، تصریح کرد: سفر وزیر خارجه ترکیه در چارچوب تنظیم روابط است و از قبل پیش‌بینی شده بود و دارای دستورکار مذاکراتی مفصل است.سخنگوی وزارت امورخارجه افزود: همچنین درباره موضوعات مرزی و مدیریت آب‌های مشترک گفت‌وگو خواهد شد. مدیریت مشترک و در نظر داشتن ابعاد انسانی، محیط‌زیستی، حق‌آبه و منابع طبیعی موردتوجه است؛ باید از تصمیم منطقه‌ای پرهیز کرد زیرا تاثیرات بلندمدت برای کل منطقه خواهد داشت.

 تحولات گسترده در ترکیه
 این اقدامات و مواضع و تحرکات ترکیه در سال‌های اخیر چالش‌های بسیاری را به همراه داشته که در تاریخ این کشور بی‌سابقه است. بعد از کودتای سال2016 در ترکیه ده‌ها هزار نفر، دستگیر یا از کار برکنار شده‌اند. قانون اساسی این کشور چندین بار دچار تحول شده و ارتش این کشور که زمانی نماد دفاع از کمالیسم محسوب می‌شد، دچار تحولات اساسی شده است. البته این تحول تنها محدود به سیاست داخلی این کشور نمی‌شود، بلکه سیاست خارجی، اقتصاد و حتی فرهنگ این کشور را نیز دربرمی‌گیرد. اردوغان در دوران ریاست خود بر ترکیه که نزدیک به 20سال به طول انجامیده بارها و بارها مسیرها و راهبرد‌های گوناگونی را در عرصه سیاست داخلی و خارجی آزموده که گاه 180درجه با یکدیگر تفاوت داشته‌اند.این رویکرد باعث شده است تا این کشور دوست و دشمن ثابت نداشته باشد و همواره در تنش با کشورهای دیگر باشد. پشت کردن اردوغان به دوستان خود در داخل و خارج ترکیه باعث شده است تا دیگران به‌سادگی به وی اعتماد نکرده و همواره در انتظار تغییر رویکرد وی باشند.زمانی اردوغان در دوران وزارت خارجه و نخست‌وزیری «داوود اوغلو» به‌دنبال ایجاد عمق راهبردی بیشتر ترکیه در کشورهای منطقه و صفر کردن تنش با همسایگان بود اما بعد از تحولات سال 2011میلادی و پس از آن آغاز آشوب‌های تروریستی در سوریه بلافاصله این سیاست فراموش شد.

 یک ماجراجویی
 هم‌اکنون ترکیه با طیف گسترده‌ای از همسایگان خود دچار معارضه است و نیروهای نظامی این کشور حداقل در دو کشور سوریه و لیبی به‌صورت آشکار حضور دارند. از سوی دیگر، جمهوری آذربایجان نیز شاهد حضور روبه‌گسترش نیروهای نظامی ترکیه است که نمونه آن مانور مشترک ارتش ترکیه و جمهوری آذربایجان در منطقه خودمختار نخجوان است؛ جایی که تحلیلگران آن را واکنشی غیرمستقیم به مانور ایران در مقابل احتمال توسعه‌طلبی بیشتر جمهوری آذربایجان در منطقه قفقاز دانستند.خط‌ونشان‌های الهام علی‌اف با حمایت اردوغان و تحریک صهیونیست‌ها و دشمنان اگرچه برای مدتی منطقه را به چالش کشید اما دستاوردی برای رییس‌جمهور بلندپرواز جمهوری آذربایجان نیز نداشت. دست‌اندازی و تلاش برای تغییر ژئوپلیتیک منطقه که همواره جمهوری اسلامی در تمام مرزهایش، اعم از همسایگان دور و نزدیک، بر آن تاکید داشته است، زمینه‌های تنش‌هایی را در شمال‌غرب ایران به وجود آورد؛ تنش‌هایی که بیگانگان هرچه بر آن دمیدند، روزبه‌روز آتشش سردتر شد. به نظر می‌رسد که سیاست فعلی اردوغان برای حضور در جمهوری آذربایجان دور جدیدی از سیاست‌های بلندپروازانه ترکیه و شروع یک پروژه جدید است؛ پروژه‌ای که تنها به این کشور شیعه ختم نخواهد شد و دامنه وسیع‌تری را شامل خواهد شد. هرچند اردوغان در اقدامات مشابه خود به اهداف بلندپروازنه خود نرسیده است. واقعیت این است که هم‌اکنون حضور ترکیه در سوریه و لیبی به یک بن‌بست تمام‌عیار رسیده است. در لیبی تمام قدرت‌های بزرگ جهانی به یک اجماع جدی درخصوص خروج تمام نیروهای بیگانه رسیده‌اند و در سوریه نیروهای متحد ترکیه دیر یا زود زیر فشار سنگین حملات ارتش سوریه و متحدانش خواهند رفت.

اردوغان در بن‌بست بلندپروازی
 نگاه نامتعادل به غرب و شرق همواره تعامل این کشورها با ترکیه را نیز تحت شعاع قرار داده است. حتی در دیدار اخیر پوتین و اردوغان در سوچی نیز با وجود تلاش ترکیه، روس‌ها زیر بار انصراف از پاکسازی استان ادلب از جبهه‌النصره و سایر تروریست‌های حاضر در آن نرفتند. در این میان، موقعیت فعلی منطقه قره‌باغ و مناقشات حاصل از آن فرصتی طلایی برای ترکیه فراهم کرده تا آرزوی تاریخی خود را برای احیای «مسیر لاجورد» و ایجاد یک کریدور تمام‌عیار از جمهوری آذربایجان تا ترکمنستان و پس از آن تا چین را جامه عمل بپوشاند؛ فرصتی که حالا با مواضع نیکول پاشینیان دست‌نیافتنی می‌نماید.نخست‌وزیر ارمنستان در دیدار با معاون نخست‌وزیر روسیه ضمن انتقاد شدید از مواضع جمهوری آذربایجان درباره توافق آتش‌بس، ادعاهای تمام‌نشدنی جمهوری آذربایجان درباره کریدورهای ادعایی را به‌شدت رد کرد.
متاسفانه این‌بار نیز اردوغان به‌جای توجه به واقعیت موجود در منطقه صرفا به‌دنبال ارضای بلندپروازی‌های خود
 بدون توجه به منافع سایر کشورهای منطقه است؛ همان‌گونه که در سوریه این اتفاق روی داد. ترکیه و جمهوری آذربایجان درحالی به‌دنبال تغییرات جدید در منطقه قره‌باغ هستند که ایران این اتفاق را امری مغایر با منافع و امنیت ملی خود و منطقه عنوان کرده و حفظ کریدور زمینی خود را به‌سمت منطقه قره‌باغ و از آنجا به‌سمت روسیه، جزو حوزه‌های ویژه امنیتی خود دانسته است.
نابسامانی‌های موجود در ترکیه نیز شاید بتواند درس عبرتی برای اردوغان باشد که در حوزه اقتصاد هم درحال‌حاضر کارنامه چندان درخشانی ندارد. درحالی‌که ارزش لیر ترکیه به‌صورت مرتب در حال کاهش است و روند ورود سرمایه به ترکیه نیز به‌شدت روندی نزولی را طی می‌کند، همه‌گیری ویروس کرونا نیز ضربه‌ای مهلک به روند روبه‌رشد اقتصاد ترکیه بود.
 
فشار اقتصادی بر ترکیه
 این شرایط که نتیجه سیاست‌های نامتعادل شخص اردوغان است باعث شده که فشار به‌حدی روی ترکیه‌ای‌ها تشدید شود که در هفته‌های گذشته هشتگی درخصوص استعفای اردوغان در فضای مجازی ‌ترند شود و مورد استقبال مردم این کشور قرار بگیرد. به نظر می‌رسد در روزهای آینده روند روبه‌کاهش نرخ برابری لیر و دلار همچنان ادامه پیدا کند. واقعیت این است که فعلا هیچ راهکار اقتصادی درمقابل ترکیه برای کاهش فشار بر منابع ارزی این کشور وجود ندارد.شاید بتوان گفت اردوغان فاصله بسیار کمی تا فرورفتن در یک باتلاق جدی در پیش دارد؛ همان رویدادی که پیش‌ازاین نخست‌وزیرهای سکولار را سرنگون کرد. شاید تا چندی پیش بسیاری تصور می‌کردند که حداقل جایگاه اردوغان در مناطق حاشیه‌ای و سنتی ترکیه غیرقابل نفوذ است اما رویدادهای چند هفته اخیر به‌خوبی خلاف این واقعیت را نشان می‌دهد.نگاهی کوتاه به وضعیت فعلی اقتصادی و نظامی ترکیه نشان می‌دهد که سخنرانی‌های آتشین نمی‌تواند وضعیت شکننده فعلی ترکیه را بهبود ببخشد. اقتصاد و شرایط داخلی این کشور آماده یک فشار کوچک برای انفجار است و اگر چنین اتفاقی روی دهد مقصر اصلی آن شخص اردوغان با جاه‌طلبی‌های غیرمنطقی‌اش خواهد بود؛ ازاین‌رو سفر وزیر خارجه ترکیه در این شرایط به تهران بیش‌ازپیش حائز اهمیت است.حسین امیرعبداللهیان، وزیر امورخارجه کشورمان در نشست خبری مشترک با «مولود چاووش اوغلو»، وزیر امورخارجه گفت: توافق کردیم که بر سر مفاد نقشه‌راه همکاری‌های بلندمدت دو کشور گفت‌وگوهای دیپلماتیک خود را شروع کنیم و امیدوار هستیم در جریان سفر آینده و پیشروی اردوغان، رییس‌جمهور ترکیه به تهران، این سند در حضور رؤسای جمهور دو کشور به امضا برسد.
 
اتفاق‌نظر تهران و استانبول در موضوعات منطقه‌ای
 نزدیک شدن به تهران شاید راهبرد جدید اردوغان برای حل مشکلات اخیرش باشد؛ مشکلاتی که به‌دلیل سیاست‌های ناپایدار هر روز تشدید شده است. امیرعبداللهیان در این نشست مشترک خبری درخصوص دیدار خود با همتای ترکیه‌ای، گفت: گفت‌وگوهای مفیدی درباره مسائل متنوع منطقه‌ای و بین‌المللی با یکدیگر داشتیم. تمرکز بر تحولات در افغانستان، ضرورت توسعه، ثبات، امنیت و آرامش در حوزه غرب آسیا و توجه به سیاست همسایگی دو کشور انجام شد و تاکید ما بر این بود که هر دو دولت مستقر در تهران و آنکارا، دولت‌های عمل‌گرایی هستیم و باید به‌سرعت هرگونه موانع احتمالی را که در مسیر مناسبات دو کشور وجود دارد، برطرف کنیم.
مشکلات اخیر در مناسبات دو کشور در سال‌های اخیر نیز باعث شد تا وزیر خارجه کشورمان درخصوص آن نکاتی را مطرح کند. رییس دستگاه دیپلماسی اظهار داشت: اما با استفاده از فرصت پیش‌آمده لازم است اشاره خیلی کوتاهی به این مساله کنم که در موضوعات منطقه‌ای، اتفاق‌نظر فراوانی را با یکدیگر در گفت‌وگوها داشتیم. در بحث یمن امیدوار هستیم هرچه زودتر جنگ خانمان‌سوز علیه این کشور خاتمه پیدا کند و محاصره انسانی این کشور مسلمان لغو شود.
وی اضافه کرد: تحولات لبنان را با جدیت و نگرانی دنبال می‌کنیم و از اتفاقاتی که در عرصه دیپلماتیک و تعطیلی برخی از سفارتخانه‌های عربی در روزهای اخیر در لبنان به‌دلیل حمایت یک مقام رسمی لبنان از پایان و توقف جنگ در یمن رخ داده است، ابراز نگرانی می‌کنیم.
 
چاووش اوغلو: خانه دوست را در تهران دیدم
 «مولود چاووش اوغلو» نیز در این نشست خبری با بیان اینکه ما معتقد هستیم که تحریم‌های علیه ایران ظالمانه است و آن را هم به زبان آورده‌ایم، گفت: کسانی که از برجام خارج شده‌اند باید به این چارچوب برگردند و تحریم‌های یک‌جانبه‌ای را که متوجه ایران کردند، لغو کنند.حمایت ترکیه از مواضع ایران در برابر آمریکا نیز نکته حائزاهمیتی بود که درحال‌حاضر اثرگذاری خاصی دارد. چاووش اوغلو درباره نگاه ترکیه به عراق و سوریه هم افزود: درمورد عراق خواهان ثبات هستیم و مجددا حمله به نخست‌وزیر این کشور را محکوم می‌کنیم. درخصوص سوریه نیز امیدوار هستیم که بتوانیم در سطوح عالی نشست‌هایی را برگزار کنیم.افغانستان، منطقه، عراق، سوریه، یمن و بسیاری از مسائل دیگر در سفر وزیر خارجه ترکیه به تهران مورد بحث و بررسی قرار گرفت که هر دو طرف نگاه مثبتی نسبت‌به آن داشتند. وزیر امورخارجه ترکیه همچنین در این نشست گفت: من یک شعر را از شاعر معاصر ایران، سهراب سپهری می‌خواهم به زبان بیاورم درمورد اینکه خانه دوست کجاست؟ من همواره خانه دوست را در تهران دیدم.درحالی وزیر خارجه ترکیه تهران را خانه دوست خطاب می‌کند که ایران همواره نگاه مثبتی به روابط با همسایگان به‌ویژه ترکیه داشته و در دوره جدید و دولت سیزدهم نیز این نگاه تقویت شده است. همکاری ایران و ترکیه می‌تواند مولفه‌ای قدرت‌ساز باشد که نه‌تنها دو کشور و ملت‌های آن‌ها از آن بهره‌مند می‌شوند، بلکه سایر همسایگان نیز از این موضوع بهره خواهند برد.
هرچند زمینه رویکرد ترکیه به تهران را باید در مشکلات اخیر این کشور جست‌وجو کرد اما درهرصورت این فرصت را باید مغتنم شمرده و از تحکیم و گسترش همکاری‌های در منطقه استقبال کرد.
 
تاکید رئیسی به روابط نزدیک با ترکیه
 رئیسی نیز روز گذشته در دیدار «مولود چاووش اوغلو»، وزیر خارجه ترکیه، با اشاره به اینکه توسعه روابط دو کشور به‌ویژه در حوزه مسائل تجاری و اقتصادی به نفع دو ملت است، گفت: ایران و ترکیه باید با نهایی کردن نقشه‌راه ارتقای همکاری‌ها، که تدوین آن در دستورکار دو کشور است، آماده ارتقای روابط از سطح کنونی به همکاری‌های همه‌جانبه باشند.
وی روابط نزدیک دو همسایه را به نفع صلح و ثبات در منطقه دانست و افزود: همکاری‌های منطقه‌ای دو کشور باید به همکاری در عرصه بین‌المللی تبدیل شود و این نوع تعاملات با توجه به جایگاه مهم دو کشور می‌تواند در معادلات جهانی موثر باشد.بی‌ثباتی در منطقه که همواره نتیجه از حضور بیگانگان بوده، با این همکاری‌های که رییس‌جمهور نیز بر آن تاکید کرده است برطرف خواهد شد. رییس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نگاه جمهوری اسلامی درباره توانایی کشورهای منطقه برای حل مسائل خود بدون دخالت بیگانگان، گفت: حضور بیگانگان جز ناامنی و تنش میان ملت‌ها و دولت‌های منطقه نتیجه‌ای ندارد؛ همچنان که 20سال حضور آمریکا در افغانستان جز قتل و خونریزی و تخریب نتیجه‌ای نداشت و مشخص شد مشکلات افغانستان به دست مردم این کشور و با کمک همسایگان قابل‌حل است.
 رئیسی همچنین با تاکید بر اینکه اقدامات داعش به زیان همه کشورهای منطقه است، گفت: داعش به اذعان مقامات آمریکایی ساخته آن‌هاست و طبیعتا این جریان با فرمان آمریکایی‌ها حرکت و به‌صورت نیابتی در کشورهای مختلف قتل و خونریزی می‌کند.وی با بیان اینکه حضور این گروه تروریستی را در هرجای منطقه به زیان ملت‌ها می‌دانیم، گفت: مبارزه با تروریسم و جرائم سازمان‌یافته می‌تواند از محورهای همکاری‌ تهران و آنکارا باشد و ایران برای ارتقای سطح همکاری در این زمینه آماده است.رییس‌جمهور همچنین با اشاره به سخنان وزیر خارجه ترکیه درباره همکاری مشترک با ایران برای ایجاد ثبات و توسعه روابط تجاری در منطقه قفقاز جنوبی، گفت: جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان و ترکیه فراتر از رابطه همسایگی، پیوند عمیق و دیرینه اعتقادی و فرهنگی دارد و نباید اجازه دهیم برخی تحرکات بیگانه خدشه‌ای در روابط ایجاد کند؛ ازاین‌رو و با شرح آنچه رفت نگاه ترکیه به ایران در برهه کنونی راهبردی است و تهران باید با بهره‌گیری از این نگاه، مقامات ترکیه را نسبت‌به سیاست‌های اشتباه خود در منطقه آگاه کند و شرایط را برای یک همکاری عمیق و مثمرثمر مهیا کند.

 

ارسال نظر