|
شناسه خبر: 5827

۳میلیون هکتار از تالاب‌های کشور در معرض تبدیل به کانون گردوغبار هستند

از نگین‌های آبی تا کویرهای تفتیده

شرایط دریاچه ارومیه وخیم است. به گفته مدیرکل حفاظت محیط‌زیست آذربایجان‌شرقی؛ دریاچه ارومیه بزرگ‌ترین کانون گردوغبار در منطقه بوده و برای جلوگیری از این فاجعه اقدامات فوری لازم است.

کارشناسان می‌گویند با خشک شدن دریاچه ارومیه بیش از ۱۰میلیارد تن نمک به‌صورت گردوغبار و طوفان بر سر مردم این ناحیه فرو خواهد ریخت و این بحران تنها گریبان آذربایجان‌ها را نمی‌گیرد، بلکه بسیاری از مناطق کشور را تحت‌تاثیر خود قرار خواهد داد. با وجود اینکه بیش از 11هزار میلیارد تومان در طرح احیای دریاچه ارومیه ازسوی دولت یازدهم و دوازدهم هزینه شده است اما کاهش ۵۵سانتی‌متری سطح تراز دریاچه ارومیه، توقف رهاسازی آب سدها به‌سمت این تالاب، عدم تحقق حقابه آن در سال آبی جاری، افزایش تبخیر و احتمال کاهش ۴۰ تا ۵۰سانتی‌متری دوباره آب دریاچه ارومیه به همراه طرح‌های ناموفق دولت برای احیای دریاچه نشان از ناموفق بودن این طرح داشت. با توجه به آنکه میزان بارندگی نیز تحت‌تاثیر تغییرات اقلیمی و خشکسالی نیز افزایش پیدا کرده، امیدی به اینکه دریاچه با بارش باران نیز احیا شود، وجود دارد؛ البته این شرایط فقط دامن‌گیر تالاب ارومیه نیست، بلکه به زعم کارشناسان محیط‌زیستی کشور تالاب‌های درون‌سرزمینی دیگری چون گاوخونی، زریبار، کانی‌برازان، پریشان، فریدونکنار، چغاخور و غیره و تالاب‌های درون‌سرزمینی چون امیرکلایه، گواتر، انزلی، حله، میانکاله با مشکلات عدیده‌ای روبه‌رو شده‌اند.

همانطور که بارها گفته شده؛ وضعیت دریاچه ارومیه با کاهش بارش‌ها چندان مطلوب نیست و آب موجود در آن به ارقامی بسیار پایین‌تر از پیش‌بینی‌ها رسیده که با توجه به این امر در کنار ادامه طرح‌های پیشین، طرحی نو به‌ویژه برای کم‌شدن مصرف آب نیاز است. دریاچه ارومیه در قالب طرح‌های ستاد احیا قرار بود در مدت ۱۰سال (از ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۴) به تراز اکولوژیک خود برسد که حدود یک‌ونیم تا دوسال از برنامه عقب است. این دریاچه از اواسط دهه۱۳۸۰ شروع به خشک‌شدن کرد و بنا بر آمار بین‌المللی تا سال‌۲۰۱۵ میلادی حدود ۸۰درصد از مساحت آن خشک شد. حالا مدیرکل محیط‌زیست آذربایجان‌شرقی خبر از وخیم‌تر شدن وضعیت این تالاب در شمال‌شرقی کشور داده است. حسن عباس‌نژاد روز دوشنبه گفته که وضعیت نامناسب دریاچه ارومیه به‌خصوص در سواحل پست و لجنی، بروز گردوغبار نمکی را تقویت می‌کند. بر همین اساس اداره کل حفاظت از محیط‌زیست آذربایجان شرقی وجود نمک در گردوغبار منطقه را رد نمی‌کند. او وضعیت کنونی تالاب‌های حوضه آبریز دریاچه ارومیه را نیز نامناسب توصیف کرده و گفته است: در این حوضه آبریز تعداد ۲۵تالاب وجود دارد که شرایط هرکدام روزبه‌روز بدتر می‌شود؛ مهم‌ترین آن‌ها تالاب «قره قشلاق» شهرستان بناب است که همواره متاثر از شرایط کلی دریاچه ارومیه است و لازم است در این رابطه پروژه‌های مختلف تعریف‌ شده و به‌سرعت اجرایی شوند. او افزایش آب‌های ورودی به بستر دریاچه و طرح‌های مربوط به صرفه‌جویی در مصرف آب را دو پروژه بسیار مهم و تاثیرگذار برای احیای دریاچه ارومیه اعلام کرد که لازمه اجرایی شدن آن‌ها تخصیص به‌موقع اعتبارات است تا شاید شرایط کنونی دریاچه تغییر پیدا کند. اجرایی شدن پروژه‌های ستاد احیای دریاچه ارومیه حداقل ۴۰درصد ورودی آب به بستر دریاچه را افزایش می‌دهد.
 
راهکارهای اولویت‌دار برای جلوگیری 
از به‌راه‌افتادن غبارهای نمکی
مدیرکل حفاظت محیط‌زیست آذربایجان‌شرقی تثبیت خاک در اطراف دریاچه ارومیه، ازجمله افزایش گونه‌های سنتی پوشش گیاهی را از دیگر طرح‌های مهم و اولویت‌دار احیای این دریاچه بیان کرد که باعث کاهش بادهای نمکی شده و تا حدودی می‌تواند جلوی گردوغبارهای نمکی در شهرهای اطراف را بگیرد. او همچنین از آغاز مالچ‌پاشی طبیعی از دوسال قبل در اطراف دریاچه ارومیه و مناطق نمکی خبر داد و افزود: این طرح در سال جاری نیز ادامه دارد. عباس‌نژاد همچنین از ممنوعیت مجوز برداشت نمک از بستر دریاچه ارومیه خبر داد و گفته که در فصل زمستان برای پاشش نمک در معابر و جاده‌های آذربایجان‌شرقی و نیز برداشت‌های صنعتی مجوزهایی ازسوی محیط‌زیست استان صادر می‌شود.

نابودی کامل تالاب‌های کشور
 درصورت انجام نشدن اقدامات فوری
 در حال حاضر تالاب های کشور از برخی مشکلات  و تهدیدهای ریشه‌ای رنج می‌برند که در برخی موارد باعث شده، کارکرد های اصلی خود را از دست بدهند و هزینه‌های جبران‌ناپذیری متوجه دولت و مردم شود. محمدرضا فاطمی، عضو هیات‌علمی دانشگاه آزاد علوم تحقیقات و کارشناس محیط‌زیست در گفت‌وگو با «صبح‌نو» گفت: تالاب‌ها جزو منابعی هستند که در حال تخریب بوده و عوامل زیادی در این تخریب سهیم هستند؛ نهادهایی که ذی‌نفع هستند، مردمی که به‌خاطر فقر و نبود درآمد به حفر چاه‌های غیرقانونی و کشاورزی‌های بی‌ثمر روی آورده‌اند که درنهایت سبب نابودی ذخیره آب‌های زیرزمینی و درنهایت نابودی تالاب‌ها می‌شود. شرایط‌مان درحال بهتر شدن نیست، درحال بدتر شدن است و اگر چاره فوری اندیشیده نشود وضعیت بدتر می شود. هیچ راه‌حلی وجود ندارد اگر تمام قوا بنای‌شان بر احیای تالاب‌ها نباشد.
او ادامه می‌دهد: اگر بارندگی زیاد شد و مازاد آن وارد تالاب شد امیدی هست، مانند دریاچه ارومیه که طی دوسال بر اثر بارندگی احیا شد و شرایط خوبی داشت. این شرایط مناسب هم هیچ ربطی به اقدامات دولت گذشته مبنی بر احیا نداشت. روند روبه تخریب است و اگر 10سال پیش بود شاید مهندسی معکوس جواب می‌داد یعنی کارهایی که منجر به تخریب‌شده متوقف شود؛ مثل زدن چاه‌های غیرمجاز، پمپاژ آب از تالاب و ندادن حقابه، ساخت سد و تخریب بستر تالاب متوقف شود و اجازه دهیم آب وارد بستر تالاب شود، در آن صورت امیدی بود که آن هم مربوط به دهه گذشته بود و حالا دیگر جواب نمی‌دهد اما حالا زمین‌های کشاورزی زیادی ایجاد شده، اطراف تالاب زندگی مردم توسعه پیدا کرده است، چاه زده و آب را می‌برند، دیگر نمی‌شود به این افراد گفت فعالیت نکنید و نمی‌توانند جلوی آن را بگیرند. دولت هم پولی ندارد که به کشاورز سوبسید بدهد و بگوید پنج سال کشاورزی نکنید. بگذارید این آب وارد تالاب هورالعظیم شده و کرخه احیا شود.
 
مردم آستین‌ها را بالا زدند
این استاد دانشگاه اضافه می‌کند: اقداماتی در سطح محلی برای احیای تالاب‌ها صورت گرفته است؛ مردم خودشان جلوی کشت و زرع‌ها را گرفته‌اند، مجاری را لایروبی کردند و چند تالاب به‌صورت موقت احیا شده‌اند اما در کل تالاب‌های کشور رو به نابودی هستند. برای احیای تالاب دریاچه ارومیه، اگر اجازه بدهند بین 200 تا 400میلی‌متر مکعب آب بیاید و بین راه دزدی نشود، مقداری می‌تواند شرایط دریاچه را تثبیت نگه دارد، در غیر این صورت باید برخی گونه‌های گیاهی را در دریاچه بکارند که گردوغبار بلند نشود. درنهایت اینکه به گفته کارشناسان، وقوع بحران در تالاب‌ها مختص ایران نبوده و شواهد بیانگر آن است که بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته نیز پیش‌ازاین با همین چالش روبه‌رو بوده‌اند. با‌وجوداین نیاز است از دیگر تجارب در سطح دنیا بیاموزیم و علاج واقعه قبل از وقوع کنیم؛ برای نمونه، خشک شدن دریاچه‌های آون کالیفرنیا، سالت‌لیک یوتا و آرال نشان داد که جوامع انسانی در معرض طوفان‌های نمک، ابتلا به امراض تنفسی، ازدست‌رفتن فرصت‌های معیشت، مهاجرت، ناامنی غذایی و فقر قرار گرفتند و دولت نیز متحمل خسارات قابل‌توجهی برای ایجاد شغل، تامین رفاه و حفظ سلامت مردم آسیب‌دیده شد. حال با توجه به اینکه بیش از نیمی از وسعت سه‌میلیون هکتاری تالاب‌های کشور، پتانسیل تبدیل‌شدن به کانون گردوغبار را دارد، می‌طلبد تا بیش‌ازپیش در حفاظت و احیای تالاب‌های کشور جدی و مصمم باشیم و از بروز هزینه‌های جبران‌ناپذیر بعدی، جلوگیری کنیم.

 

ارسال نظر

 

  • بازار مسکن در آخرین روزهای سال چه وضعیتی دارد؟

  • «صبح‌نو» در گفت‌وگویی پیدا و پنهان بحران اوکراین و احتمال وقوع جنگ در شرق اروپا را بررسی کرده است