|
شناسه خبر: 5879

سیامک کاکایی در گفت‌وگو با «صبح‌نو» وضعیت سیاسی رییس‌جمهور ترکیه را بررسی کرد

قدرت گرفتن اپوزیسیون اردوغان

رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهور ترکیه درحال فرورفتن در باتلاقی است که خود آن را ایجاد کرده است؛ رویای احیای امپراتوری عثمانی موجب شد تا کشورهای سابقا دوست به رقبای منطقه‌ای‌اش تبدیل شوند.

همزمان تمامیت‌خواهی او در داخل و برخی اشتباهات در مسیر اقتصادی باعث شده که نارضایتی‌ها از اردوغان افزایش پیدا کند. کاهش ارزش لیر نیز بیش از دیگر مسائل بر وجهه رهبر حزب عدالت و توسعه تاثیر گذاشته و حتی ممکن است اردوغان را تا لبه پرتگاه ببرد. سیامک کاکایی، کارشناس مسائل ترکیه در گفت‌وگویی به واکاوی وضعیت سیاسی اردوغان در ترکیه و چشم‌انداز حضور وی در عرصه قدرت پرداخت. کاکایی معتقد است که اردوغان در وضعیت سخت و چند‌لایه‌ای قرار دارد و اگر نتواند وضعیت اقتصادی را بهبود بخشد ممکن است حتی برگزاری جشن 100سالگی جمهوری ترکیه برای وی به یک رویا تبدیل شود.

درحال‌حاضر با توجه به برخی مشکلاتی که در ترکیه مشاهده می‌کنیم به نظر می‌رسد که رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهور این کشور به‌لحاظ سیاسی و اجتماعی در وضعیت مناسبی به‌سر نمی‌برد و اوضاع اقتصادی و کاهش روزافزون ارزش لیر نیز بیش‌ازپیش موقعیت وی را متزلزل کرده است. با درنظرگرفتن این مساله و دیگر مسائل در ترکیه، اکنون موقعیت اردوغان را چگونه می‌توان تحلیل کرد؟
 این روزها رجب طیب اردوغان برخلاف ۱۹سال پیش که حزب وی یعنی عدالت و توسعه پیروز یک انتخابات سرنوشت‌ساز شد و در غریو شادی غرق بودند، حال و روز خوبی ندارد. درباره چرایی این موضوع باید مسائل مختلفی را موردبحث قرار داد؛ از شرایط سیاسی داخلی تا وضعیت سیاست خارجی، شرایط حزب عدالت و توسعه تا بازار شکننده لیر ترکیه که همگی فشار مضاعفی را متوجه اردوغان کرده است. در ماه‌های گذشته، ارزش لیر ترکیه به‌طور کم‌سابقه‌ای در برابر دلار روند کاهشی را طی کرده است. به‌طوری‌که وضعیت لیر ترکیه در فاصله 
سه یا چهار سال اخیر کاهش سه تا چهار برابری را نشان می‌دهد. یعنی نرخ برابری هر دلار در سال۲۰۱۷ بین سه تا چهار لیر بود اما اکنون به بیش از ۱۵لیر رسیده است. این وضعیت تابعی از پدیدار شدن شرایط دشوار اقتصادی است؛ لذا تقریبا نقطه اتکا و مزیت نسبی حزب عدالت و توسعه در چهار دوره حکومت‌داری، اکنون متزلزل شده است. بهبود شرایط اقتصادی ترکیه از زمانی که حزب عدالت و توسعه در سال۲۰۰۳ قدرت را به دست گرفت و افزایش رفاه مردم و بهبود شرایط اقتصادی را به‌دنبال داشت، در قدرت گرفتن پایگاه اجتماعی این حزب نقش بسیار موثری داشت اما در سال‌های اخیر، کاهش ذخایر ارزی ترکیه همراه افزایش بدهی‌های خارجی این کشور، شرایط را برای پشتوانه پول ملی این کشور دگرگون کرده است. 
تا به امروز دولت اردوغان چه برنامه‌هایی را برای برون‌رفت از این وضعیت در دستورکار قرار داده است؟
 دولت در یک‌سال اخیر برنامه‌های متعدد ارزی مانند کاهش نرخ بهره را در پیش گرفت اما بازار نتوانست ثبات پیدا کند و  نوسانات ارزی به همراه کاهش قدرت خرید مردم یعنی افزایش تورم، سبب شده است که انتقادها از حزب عدالت و توسعه افزایش پیدا کند.
 تداوم این وضعیت، چه تاثیری بر موقعیت رییس‌جمهور و حزب وی یعنی عدالت و توسعه بر جای خواهد گذاشت؟ 
استمرار این وضعیت ممکن است سناریوهای جدیدی را علیه اردوغان به وجود آورد؛ نخست، کاهش قدرت خرید مردم و افزایش تورم موجب نارضایتی‌های مردمی از وضع اقتصادی موجود خواهد شد. دوم، نارضایتی اجتماعی، شرایط را برای بهره‌برداری جریان‌های مخالف سیاسی علیه حزب حاکم فراهم می‌کند. سوم، بغرنج شدن شرایط ارزی و ناتوانی دولت در سامان دادن به بدهی‌های خارجی و مشکل در جذب سرمایه‌گذاری خارجی موجب شتاب سیکل کاهش ارزش لیر می‌شود. چهارم، پدید آمدن این سه وضعیت بر موقعیت سیاسی رجب طیب اردوغان در انتخابات پیش‌رو تاثیر خواهد گذاشت. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که در ماه‌ّهای گذشته میزان اقبال به اردوغان کاهش داشته و گفته می‌شود اکنون آرای این حزب به‌لحاظ محبوبیت شاید حدود ۳۰درصد باشد که این وضعیت ممکن است تصمیم اردوغان برای جشن گرفتن یکصدمین سالگرد تاسیس جمهوری ترکیه در سال۲۰۲۳ را به یک رویا تبدیل کند. 
وضعیت احزاب رقیب یا اپوزیسیون در ترکیه به چه صورت است و آیا اصلا رقیب جدی برای اردوغان وجود دارد؟
 در بستر سیاست داخلی، موقعیت احزاب رقیب نسبت‌به سال‌های پیش تغییر یافته و بهبود پیدا کرده است. اکنون سه جریان حزب «جمهوری خلق» به ریاست کمال قلیچ‌دار اوغلو به همراه حزب «خوب» به رهبری مرال آکشنر و احزاب وابسته به حزب دموکرات خلق‌ها وابسته به کردها، ائتلافی نانوشته را تشکیل داده‌اند که این ائتلاف ممکن است فضا را برای عدالت و توسعه تنگ کند. یکی از مهم‌ترین نقاط مشترک این احزاب، انتقاد آن‌ها از تغییر نظام سیاسی ترکیه ازسوی اردوغان بوده و اکنون مهم‌ترین خواسته آن‌ها برگزاری انتخابات زودهنگام، تغییر ساختار سیاسی ترکیه از ریاستی به پارلمانی و استعفای اردوغان است. به‌علاوه این سه گروه، جریان‌های دیگر شخصیت‌محور مانند احمد داود اوغلو که حزب «آینده» را رهبری می‌کند و علی باباجان که ریاست حزب «دموکراسی و پیشرفت» را برعهده دارد و هر دو از شخصیت‌های مهم سیاسی و اقتصادی ترکیه بودند در جمع مخالفان و منتقدان اردوغان هستند و همه این‌ها در مسیر تغییر ذهنیت افکار عمومی قرار دارند.بنابراین با توجه به این شرایط، چنانچه روند کاهشی ارزش لیر و تنگناهای اقتصادی در ترکیه استمرار پیدا کند، باید چشم‌انتظار رشد نارضایتی‌های اجتماعی و سیاسی و تقویت جایگاه احزاب مخالف بود.
 آیا از سوی نزدیکان و متحدان اردوغان نیز خطری وی را تهدید می‌کند؟
 بله، یک سناریوی دیگر آن است که حزب حرکت ملی به رهبری دولت باغچلی که در یکی، دو دوره گذشته به موتلف اردوغان تبدیل شده است اگر آگاه شود، شرایط عدالت و توسعه دشوار می‌شود و از این حزب دوری می‌کند که این وضعیت می‌تواند شرایط را برای اردوغان بسیار دشوارتر کند.
 در چنین شرایطی می‌توان پایان قدرت حزب عدالت و توسعه و شخص رجب طیب اردوغان را متصور شد؟
 اگر حزب عدالت و توسعه نتواند در انتخابات آینده شمار کرسی‌های قابل‌توجهی را به‌دست آورد و اردوغان چه با حرکت ملی یا گروه دیگری ائتلاف نکند باید چشم‌انتظار پایان اقتدار عدالت و توسعه بود. دراین‌بین، دو مساله عدالت و توسعه را دچار تنگنا و دشواری می‌کند؛ یک، کیش شخصیت شخص اردوغان است که در یک وضعیت غیرعادی امکان اینکه نفری جایگزین بتواند نقش وی را بازی کند تقریبا غیرممکن کرده و خود اردوغان نیز در دو دهه حکومت‌داری تقریبا مایل نبوده است، کادرسازی جدی انجام دهد. این راهبرد، عملا از او یک کیش‌شخصیتی و کاریزما در حزب به‌وجود آورده است. دوم، اگر آرای عمومی حزب عدالت و توسعه تنزل پیدا کند، ممکن است زمزمه‌های انشعاب حزب ایجاد شود که اگر چنین احتمالی رخ دهد باز پایان کار عدالت و توسعه فراخواهد رسید. 
به نظر شما اردوغان به‌راحتی تسلیم این سناریوها خواهد شد یا برنامه‌هایی برای خنثی کردن این وضعیت در نظر دارد؟ 
اگر تجربه‌های پیشین سیاسی اردوغان را مدنظر قرار دهیم، احتمالات دیگری نیز وجود دارد مبنی بر آنکه وی درصدد برآید با ابتکارات جدیدی مانند افزایش حقوق کارکنان دولت، مانع از رشد نارضایتی‌های اجتماعی ناشی از کاهش ارزش لیر شود. دوم، در دوره‌های گذشته، اردوغان معمولا سیاست امنیتی را سرلوحه کار قرار می‌داد مانند آنچه در تقابل با کردها در داخل و اتخاذ یک سیاست تهاجمی در خارج از کشور در پیش گرفت و نگاه افکارعمومی و منتقدان را به تهدیدهای بیرونی معطوف داشت. 
اما اکنون یکی از انتقاداتی که نسبت‌به شرایط فعلی ترکیه وجود دارد درخصوص رویکرد سیاست خارجی ترکیه و هزینه‌های گزاف نظامی این کشور است؛ در این شرایط باز اردوغان می‌تواند همان سیاست‌ خارجی را دنبال کند؟ 
بله درست می‌فرمایید؛ منتقدان این مساله را بسیار گوشزد می‌کنند و معتقد هستند هزینه‌های بالای ترکیه در جنگ‌های سوریه و عراق، حمایت‌های مالی از آذربایجان و اعزام نیرو به کشورهایی مانند لیبی و احداث پایگاه نظامی در نقاط دیگر، بار اضافی بر دوش اقتصاد ترکیه گذاشته و بخش عمده‌ای از نابسامانی‌های ارزی ناشی از این سیاست بوده که عملا سیاست خارجی او را به نقد کشیده است. لذا ادامه این وضعیت ممکن است شرایط را باز برای اردوغان دشوارتر و پیچیده‌تر کند.
 درنهایت اگر بخواهید به‌صورت خلاصه درباره آینده سیاسی اردوغان بفرمایید چه نکته‌ای را لحاظ می‌کنید؟ 
به‌هرحال باید گفت که اردوغان در وضعیت سخت و چند‌لایه قرار گرفته که راه برون‌رفت او از این مخمصه تثبیت شرایط اقتصادی و‌ جذب کمک‌ها و سرمایه‌های خارجی است. همچنین به نظر می‌رسد وی درصدد گسترش روابط اقتصادی با آفریقا، منطقه خلیج‌فارس مانند قطر و امارات است تا شاید با چرخش در سیاست خارجی منطقه‌ای، خود و حزب عدالت و توسعه را از گرداب بحران اندکی دور کند.

 

ارسال نظر

 

  • بازار مسکن در آخرین روزهای سال چه وضعیتی دارد؟

  • «صبح‌نو» در گفت‌وگویی پیدا و پنهان بحران اوکراین و احتمال وقوع جنگ در شرق اروپا را بررسی کرده است