|
شناسه خبر: 4534

بررسی روابط تهران- مسکو به بهانه عکس جنجالی در سفارت روسیه؛

نه شرقی، نه غربی

روز چهارشنبه ٢٠مرداد، سفارت روسیه در ایران اقدام به انتشار عکس و متنی کرد که واکنش بسیاری از کاربران و مقامات ایرانی را برانگیخت.

روزنامه «صبح نو» به بهانه عکس جنجالی در سفارت روسیه روابط تهران- مسکو را بررسی کرد: روز چهارشنبه سپری‌شده، صفحه سفارت روسیه در تهران در حساب توییتری خود تصویری از دیدار لوان جاگاریان، سفیر این کشور در ایران با سفیر جدید بریتانیا در تهران سایمون شرکلیف منتشر کرد که با یادآوری کنفرانس تهران در سال١٣٢٢ برای ایرانیان، واکنش‌های زیادی را در محافل کشورمان برانگیخت. اما چرا این عکس برای ایرانیان حساسیت‌برانگیز شد؟

روز چهارشنبه ٢٠مرداد، سفارت روسیه در ایران اقدام به انتشار عکس و متنی کرد که واکنش بسیاری از کاربران و مقامات ایرانی را برانگیخت. آن عکس مربوط به دیدار سفیران روسیه و انگلیس لوان جاگاریان و سایمون شرکلیف در تهران می‌شد که صفحه توییتر سفارت روسیه در ایران، منتشر کرد. محل تصویر همان جایی بود که سران سه کشور (انگلیس، آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی) پس از اشغال ایران به دست متفقین و در جریان کنفرانس تهران در سال۱۳۲۲ دیدار داشته و عکس یادگاری گرفتند. اما آنچه برای ایرانی‌ها در این تصویر بیشتر عامل تحریک بود، خالی گذاشتن صندلی وسط میان دو سفیر روسیه و انگلیس بود که در نوع خود جای خالی نماینده آمریکا را گرامی می‌داشت. انتشار این تصویر واکنش رسمی مقامات کشورمان را نیز در پی داشت.

واکنش مقامات ایران

 محمدباقر قالیباف، رییس مجلس در توییتی با بی‌ادبانه توصیف کردن تصویر مشترک سفرای روسیه و انگلیس در ایران، تصریح کرد: «اقدام دور از ادب سفرای روسیه و انگلیس باید به‌سرعت توسط وزارت ‎خارجه پیگیری شود. هر دو سفیر باید فورا به‌طور رسمی بابت اقدام انجام‌شده عذرخواهی کنند، در غیر این صورت واکنش قاطع دیپلماتیک ضروری خواهد بود.» محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه نیز در توییتی نوشت: «امروز تصویری بسیار نابجا را دیدم؛ لازم است که به همه یادآوری کنم که اوت 2021، نه اوت 1941 است و نه در دسامبر 1943. مردم ایران نشان داده‌اند که سرنوشت آن‌ها دست سفارت‌های خارجی یا قدرت‌های خارجی نیست و در مذاکرات برجام نیز همین‌طور بود.» حسین امیرعبداللهیان، مشاور بین‌الملل رییس مجلس و وزیر پیشنهادی برای تصدی وزارت امورخارجه در دولت سیزدهم نیز در مطلبی تاکید کرد: «اقدام غیردیپلماتیک دو سفیر خارجی در تهران، افکار عمومی را در جمهوری اسلامی مکدر کرده است و نشان‌دهنده بی‌توجهی به آداب دیپلماتیک و غرور ملی مردم غیور ایران است. اصلاح و جبران سریع این خطا ضرورت دارد.»

 احضار سفرای خاطی

علاوه بر این واکنش‌ها، سفیران روسیه و انگلیس در تهران روز پنج‌شنبه 21مرداد، برای ادای توضیحات در خصوص عکس منتشرشده، به وزارت امورخارجه احضار شدند. لوان جاگاریان، سفیر روسیه، در این ملاقات تصریح کرد که قصد وی از انتشار این عکس صرفا یادآوری اتحاد روسیه با بریتانیا علیه ارتش نازی در طول جنگ جهانی دوم بوده و به‌هیچ‌وجه، هیچ انگیزه و منظور ضد ایرانی پشت انتشار این عکس وجود ندارد. سفیر انگلیس هم در پاسخ، ضمن ابراز تاسف از سوءتفاهم به‌وجود‌آمده با تکرار اظهارات جاگاریان، گفت: ضمن احترام به جمهوری اسلامی ایران و مردم بزرگ و تاریخ این کشور، تاکید می‌کنم هیچ‌گونه قصد و نیت سوئی در پشت این موضوع وجود نداشته و سفرا درصدد بوده‌اند تنها اتحاد روسیه و بریتانیا علیه آلمان نازی در زمان جنگ دوم جهانی را یادآوری کنند. در طرف مقابل، مدیرکل اوراسیای وزارت امورخارجه، یادآور شد: «انتشار این عکس ولو با قصدی که عنوان شد، قابل‌پذیرش نبوده و توجه لازم به مقتضیات تاریخی، سیاسی و فرهنگی کشور میزبان ازجمله مواردی است که باید موردتوجه دقیق سفرا قرار گیرد. اما در کنفرانس تهران چه گذشت که با یادآوری آن در تصویر منتشرشده اخیر، ایرانی‌ها تا این حد به واکنش واداشته شدند.»در کنار این کنش و واکنش‌ها، انتشار این عکس بهانه خوبی به دست جریان غرب‌گرا در ایران داد تا با نامتوازن توصیف کردن سیاست خارجی جمهوری اسلامی، مدعی شود که اقدام سفارت روسیه درواقع یک پیام بزرگ به ایران بوده با این درونمایه که ایران ملک طلق مسکو است و هر طور بخواهد می‌تواند با ما رفتار کند. برخی اصلاح‌طلبان حتی با پر کردن صندلی خالی میان دو سفیر با وزیر امورخارجه یا رییس‌جمهوری چین، در القای این امر بودند که چین و روسیه توأمان دارند از ایران امتیاز یکطرفه می‌گیرند؛ ادعاهای بی‌پشتوانه‌ای که پیش‌تر درباره سند همکاری 25ساله ایران و چین نیز مطرح شد.اما همانطور که در ابتدای گزارش آمد، در پس و پشت تصویر منتشرشده ازسوی سفارت روسیه، یک یادآوری تلخ برای ایرانیان وجود داشت که موجب شد این‌چنین مورد واکنش تند قرار بگیرد. این یادآوری تلخ مربوط می‌شود به برگزاری کنفرانس سه‌جانبه سران سه کشور انگلیس، آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی به میزبانی سفارت شوروی در تهران به تاریخ آذرماه سال 1322. اما در آن کنفرانس چه گذشت و اصلا بهانه شکل‌گیری آنچه بود؟

کنفرانس تهران و جریحه‌دار شدن غرور ایرانی

برگزاری کنفرانس تهران به سال1943 به‌منظور بررسی ترسیم استراتژی‌های نظامی و تقسیم غنایم برای دولت‌های پیروز، پس از اشغال ایران ازسوی متفقین و با حضور روزولت، چرچیل و استالین رؤسای سه کشور آمریکا، انگلیس و شوروی در تهران برگزار شد. برگزاری این کنفرانس که بدون اطلاع شاه جوان ایران محمدرضا برگزار شد، در شرایطی بود که ایران همچنان در اشغال نیروهای آنان بود و در نوع خود اهانت به مردم ایران محسوب می‌شد. کنفرانس تهران اگرچه برای شوروی، انگلیس و آمریکا که پیروز جنگ جهانی دوم بودند و خاک کشورمان را هم در اشغال داشتند، یک خاطره شیرین بود اما برای مردم ایران اتفاقی تلخ و ناراحت‌کننده است چراکه متفقین بدون اجازه و حتی اطلاع مقامات ایرانی مرزهای کشورمان را بستند. محمدرضا پهلوی پس از اینکه از ورود رهبران سه کشور مطلع شد به سفارت شوروی رفت اما آن‌ها او را به جلسه خود راه ندادند و شاه جوان فقط چند دقیقه در حیاط سفارت اجازه یافت با چرچیل گفت‌وگو کند. او نیز در آن مدت‌زمان کوتاه درخواست کرد پدرش(رضاشاه) به‌جای خوش‌آب‌وهواتری تبعید شود.اما کنفرانس تهران و چگونگی برگزاری آن که خبر برگزاری مذاکرات، شرکت‌کنندگان آن، محتوا و نتیجه مذاکرات به‌طور کامل از کشور میزبان (ایران) مخفی نگه داشته شد، یک پیام مهم برای ایران داشت و آن این بود که شاه، مردم و منابع ایران صرفا بازیچه‌ای در دست‌های قدرت برتر جهان هستند و لزومی دیده نمی‌شود با عرف دیپلماتیک با ایرانیان برخورد شود. از این رو یادآوری کنفرانس تهران به هر بهانه‌ای که باشد(ولو یک عکس به‌ظاهر ساده)، یادآوری آن اهانت بزرگ به مردم ایران است و روسیه که انتظار می‌رفت از مرام و مسلک شوروی فاصله گرفته باشد، باید نشان بدهد که دچار یک خطای بزرگ شده است.

 روسیه، دقت کن!

 کنفرانس تهران که در اوج ترک‌تازی و قدرتمندی هیتلر برگزار شد، زمینه کمک‌رسانی انگلیس و آمریکا به شوروی را فراهم آورد و باعث شد تا استالین از طریق خاک ایران بتواند تجهیزات لازم برای مقابله با غول نازیسم را دریافت بدارد. از این منظر، کنفرانس تهران یک پیروزی بزرگ تاریخی برای کشور روسیه محسوب می‌شود و لازم است فرارسیدن سالگرد آن کنفرانس به‌نوعی از سوی این کشور گرامی داشته شود اما این امر اصلا بهانه خوبی نیست که موجب نادیده انگاشته شدن غرور ملی جریحه‌دار شده ایرانیان شود و لازم است که روسیه که متحدی خوب برای  کشورمان به‌حساب می‌آید، در اینگونه موارد، جوانب امر را بیشتر مراعات کند.

نوبری: انتشار عکس یادگاری قطعا هدفمند بوده است

 «ناصر نوبری» آخرین سفیر ایران در شوروی سابق با اشاره به اینکه در نگاه اول و غالب، برداشت منفی از این تصویر صورت می‌پذیرد، به خبرنگار روزنامه «صبح‌نو»، گفت: این تصویر پیام روز دارد، در واقع و به گفته خودشان، این‌ها جشن گرفتند که صندلی وسط را خالی کردند، یعنی آمریکا نیست. عدم حضور آمریکا در ایران را به نوعی به رخ کاخ سفید کشیدند اما از طرفی دیگر این یک توهین به کشورمان به شمار می‌آید، توهینی که واکنش مقامات کشورمان را به همراه داشت و خوشبختانه آن را سرسری نگرفتند و از آن رد نشدند. این پررویی است که با انتشار این نوع تصویر، جشن بگیری که سمبل اشغال ایران است. باید به واکنش سریع مقامات ایران، بارک الله گفت که برخورد کردند. چراکه معنا ندارد اگر جشنی هم به مناسبت نازیسم در سفارت خودشان گرفتند آن را به رخ ما بکشید.آخرین سفیر ایران در شوروی سابق ادامه داد: بالطبع و به گفته خودشان، انتشار این عکس و برگزاری جشن، یک مناسبتی داشته است اما انتشار آن هدفمند بوده و نمی‌توانند بگویند که ما آن را منتشر نکردیم. می‌توانستند این جشن را در کشوری دیگر یا مکانی دیگر برگزار کنند اما اینکه در این مکان به مناسبت یک پیروزی، جشنی بگیرند و تصویری به یادگاری بگیرند و منتشر کنند، احمقانه است و هدفمند. وقتی این دو غول قدیمی صحبت می‌کنند، باید گفت که بالاخره نشست و جشن آن‌ها مهم بوده است. اینکه نامفهوم است پس چرا آن را به رخ ما کشیدند. وی ادامه داد: آن‌ها می‌توانستند این کار را در آلمان یا انگلیس یا روسیه انجام بدهند و این پیروزی بر نازیسم را جشن گیرند، اینکه در ایران این کار را  بکنی و خودت هم تصویرش را منتشر کنی شیطنت داراست. از سوی دیگر، این غول‌های سیاست اینقدر دور از تعقل نیستند که ندانند انتشار این تصویر، حساسیت ندارد. قطعا می‌دانستند که انتشار این تصویر حساسیت تولید می‌کند و نمی‌شود باور کرد که یک دیپلمات بدون اینکه نیت یا فکری پشت آن داشته باشد اقدام به انجام چنین کاری کند.

نوبری یادآور شد: این‌ها که صد سال دیگر را پیش‌بینی می‌کنند، آیا نمی‌دانند که انتشار این تصویر که می‌توان آن را یک زنجیره دانست، حساسیت‌دار است. آن‌ها حتی جواب‌شان را هم  از قبل آماده کردند چون که سفیر بورکینافاسو یا ساحل عاج یا یک کشور عقب‌مانده نیست که از مسائل جهان دور باشند. این‌ها حتما زنجیره‌ای یا هدفی در مخیله دارند. وقتی آن‌ها آب خوردن‌شان روی حساب است و آن را منتشر می‌کنند، انتشار این تصویر را هم ارزیابی کرده‌اند. درست مثل یک روزنامه‌ای که اعضا یا خبرنگار یا سردبیر آن تصمیم می‌گیرند یک گزارش یا تصویری را منتشر کنند و برای انتشار آن هدف و راهبردی دارند و بالطبع از انتشار و واکنش‌های مثبت یا منفی آن مطلع هستند.

پاک‌آیین: واکنش سریع ایران ریشه در اصل نه شرقی و نه غربی دارد

محسن پاک‌آیین، کارشناس مسائل اوراسیا و سفیر اسبق ایران در آذربایجان، در گفت‌وگو با خبرنگار «صبح‌نو» در واکنش به عکس منتشرشده ازسوی سفیر روسیه، اظهار داشت: واکنش سریع مقامات ایران نشان دهنده توجه ایران به استقلال، حاکمیت ملی و ریشه دار بودن اصل نه شرقی و نه غربی است و این حساسیت نشان داد که منافع ملی برای ما بسیار مهم است و اگر هر کشوری نوعی عمل بکند که بخواهد آن را خدشه دار کند با عکس‌العمل ما مواجه می‌شود.سفیر سابق ایران در آذربایجان گفت: هرچند این عکس اقدامی علیه ایران نبود اما در مجموع موجب جریحه‌دار‌شدن احساسات مردم ایران شد و واکنش‌هایی را در پی داشت.وی با اشاره به رابطه ایران و روسیه بیان داشت: روابط ایران و روسیه روابط راهبردی و درازمدت است و این قبیل حوادث مقطعی تاثیر منفی بر روابط راهبردی دو کشور نخواهد گذاشت. روابط ایران و روسیه در حوزه‌های مختلف در حال تحول است، در بخش‌های امنیتی، نظامی و اقتصادی همکاری‌های خوبی درحال انجام است. در بحث منطقه‌ای دو کشور بسیار همسو هستند به‌ویژه درباره مسائل غرب آسیا و در رابطه با افغانستان و تمایل به استقرار صلح و ثبات در سایه گروه‌های بین‌الافغانی و همچنین مسائل مربوط به یمن.

پاک‌آیین تاکید کرد: همچنین دو کشور مخالف یک‌جانبه‌گرایی آمریکا هستند و نگاه ویژه‌ای به اوراسیا دارند و در حوزه‌های مختلف دارای علایق و مشترکات و سیاست‌های نزدیک به هم هستند. هرچند این عکس موجب نارضایتی شد اما این مساله بر روابط راهبردی دو کشور تاثیر منفی نمی‌گذارد. چراکه اراده سیاسی ایران و روسیه مبتنی بر پیشرفت و تقویت روابط است برهمین اساس طرفین از روابط مراقبت می‌کنند و اجازه نمی‌دهند روابط از مسیر روبه‌جلو دور شود.

ارسال نظر