|
شناسه خبر: 9485

مذاکرات رفع تحریم ها بین ایران و آمریکا به صورت غیرمستقیم در قطر از سر گرفته می شود

مذاکره باقری - مالی در دوحهمالی در دوحه

پس از قطعنامه شورای حکام علیه ایران و پاسخ‌های محکم تهران، بازگشت به ریل مذاکرات در زمانی کوتاه غیرقابل تصور بود.

اگرچه مقامات همه طرف‌های برجامی از ضرورت آغاز مذاکرات هسته‌ای سخن می‌گفتند اما با نقش مخرب آژانس بازگشت دوباره به مسیر گذشته، به لبه پرتگاه رفته بود. هرچند این لایه قابل مشاهده این موضوع بود اما گویا در لایه‌های دیگر و در سکوت مطلق، ریل‌گذاری‌های جدیدی برای ادامه کار با روشی متفاوت در جریان بود که در نهایت سر از دوحه درآورد. سفر امیر قطر به تهران که با تحلیل‌ها و اماواگرهای زیادی همراه شده بود، حالا با اعلام برگزاری مذاکره غیرمستقیم با آمریکا در دوحه، چهره جدیدی به خود گرفته است. در این راستا، سعید خطیب‌زاده، سخنگوی وزارت خارجه کشورمان روز گذشته در نشست با اصحاب رسانه در پاسخ به سوالی درباره مکان و زمان مذاکرات رفع تحریم‌ها خاطرنشان کرد: هم زمان قطعی شده و هم مکان تقریبا مشخص است. اجازه دهید تا چند ساعت آتی تصمیمات نهایی اتخاذ شود و درباره محل تصمیم نهایی اعلام خواهد شد. پیام‌ها رد و بدل و نظرات گفته شده است. ان‌شاءالله یکی از کشورهای حوزه خلیج‌فارس میزبان خواهد بود و این ملاقات طی روزهای آتی و در همین هفته انجام خواهد شد. شاید تا پایان امروز با توجه به پیام‌هایی که رد و بدل می‌شود، مشخص خواهد شد.

پس از مواضع خطیب‌زاده، وب‌سایت خبری «میدل‌ایست نیوز» گزارش داد که ادامه مذاکرات هسته‌ای ایران در قطر خواهد بود. یک منبع آگاه در وزارت امورخارجه قطر به این وب‌سایت گفت که شهر دوحه، پایتخت این کشور میزبان نشست مذاکرات هسته‌ای خواهد بود. همزمان رسانه‌های عربی به نقل از مسوول قطری نیز گزارش دادند که قطر میزبان مذاکرات رفع تحریم‌ها خواهد بود.
جوزف بورل، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در پایان سفر خود به ایران و دیدار با مقامات کشورمان گفته بود که دور آتی مذاکرات هسته‌ای با ایران در وین برگزار نخواهد شد؛ چراکه دور جدید در چارچوب 1+4 خواهد بود و احتمالا در یکی از کشورهای عربی حاشیه خلیج‌فارس برگزار خواهد شد.
 
باقری و رابرت مالی در دوحه
درحالی‌که قرار است در هفته جاری مذاکرات رفع تحریم‌ها بین ایران و آمریکا به‌صورت غیرمستقیم و با تسهیل‌گری اتحادیه اروپا در یکی از کشورهای حوزه خلیج‌فارس برگزار شود، خبرگزاری «رویترز» به نقل از یک منبع مطلع گزارش داد انتظار می‌رود «رابرت مالی»، نماینده ویژه آمریکا در امور ایران دوشنبه (۲۷ ژوئن) وارد دوحه شود و با وزیر خارجه قطر دیدار کند. رویترز در ادامه به نقل از یک مقام ایرانی مدعی شد که «علی باقری»، مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران هم «برای گفت‌وگو ۲۸ و ۲۹ ژوئن (هفتم و هشتم تیر) در دوحه خواهد بود.»
با انتشار اخبار جدید از روند مذاکرات هسته‌ای حالا شاید ابعاد سفر بورل به تهران بیش از هر زمانی مشخص شده باشد. اروپا که در سال‌های گذشته نقش خود را در تعاملات بین‌المللی تا حد کارگزاری برای آمریکایی‌ها پایین آورده است، پس از خروج آمریکا از برجام نیز نشان داد که توان تصمیم و اجرای مستقل ندارد و حالا با تسهیلگری بین ایران و آمریکا به‌دنبال کلاهی برای خود است. خطیب‌زاده نیز در نشست خبری روز گذشته خود دراین‌باره در پاسخ به سوال دیگری درباره اینکه آیا بورل در سفرش به تهران پیامی را از طرف آمریکا به ایران منتقل کرده و آیا ایران بسته جدیدی را ارائه داده است؟ اظهار داشت: بورل در تماس‌هایی که بعد از تحولات چند هفته اخیر به‌ویژه قطعنامه آژانس داشت و چه قبل و چه بعد از آن تلاش جدی صورت داد که این مذاکرات ادامه یابد و از نقش تسهیلگری اتحادیه اروپا و شخص بورل در این زمینه قدردانی می‌کنیم.

وی ادامه داد: در تماس‌هایی که آقای بورل داشت یکی از موضوعاتی که درخواست داشت این بود که این گفت‌وگوها براساس بسته پیشنهادی ایران که قبل از قطعنامه داده شده بود، جلو برود و آقای امیرعبداللهیان پیشنهاد کرد که بورل به ایران بیاید و در تهران پاسخ‌هایی را که آمریکا تا آن زمان احتمالا می‌داد بررسی کنند.
آقای بورل به ایران آمد و گفت‌وگوهای مفصلی در ایران انجام شد و نظرات طرف آمریکایی را منتقل کردند و مهم‌ترین موضوعاتی که گفتند این‌ بود که آمریکا تعهد داده به کلیه آنچه در برجام و ذیل قطعنامه ۲۲۳۱ عمل می‌کند و انتفاع اقتصادی ایران و آن چرخه را تضمین می‌‌کند؛ البته متعهد شدند به موضوعات اختلافی بپردازند.
این دیپلمات ارشد ایرانی ادامه داد: امیرعبداللهیان و بورل گفت‌وگوهای خصوصی یک‌ساعته‌ای با حضور معاونان داشتند و درباره ابعاد مختلف ادامه مذاکرات صحبت کردند؛ البته در این‌ ملاقات درباره موضوعات دیگری که امیرعبداللهیان به آن اشاره کرد نیز صحبت شد. این را که در محتوا و در شکل در هر دو موضوع توافقاتی شده است می‌توانم تایید کنم ولی اینکه آیا براساس برنامه‌ریزی که پیش‌بینی می‌شود آمریکایی‌ها خواهند آمد و در عمل نشان خواهند داد که از میراث ترامپ عبور خواهند کرد و خواهند پذیرفت که عضو مسوولی باشند، باید منتظر باشیم و ببینیم. وی تصریح کرد: ما با این تعهد می‌رویم که در کوتاه‌ترین زمان ممکن این چند موضوع باقیمانده را به سرانجام برسانیم و امیدواریم پیام‌هایی که بورل آورد در عمل نیز مشاهده شود.
 
حذف 1+4
 با توجه به نقش بورل در ازسرگیری مذاکرات در دوحه و جایگزینی مذاکره غیرمستقیم با آمریکا به جای مذاکره به 1+4 شرایط جدیدی شکل گرفته است که در صورت اراده جدی طرف آمریکایی می‌توان به توافق منجر شود. اگرچه پیگیری مذاکره در سایه سکوت افکار عمومی را در داخل کشور تحت‌الشعاع قرار داده اما فضای مثبت ایجادشده منجر به یک آرامش مقطعی شده است که در صورت به نتیجه رسیدن، می‌تواند تاثیرات قابل‌توجهی در زندگی مردم داشته باشد.
از سوی دیگر، با توجه به تابو بودن مذاکره مستقیم با آمریکا و پرهیز تیم مذاکره‌کننده از آن، مذاکره‌کننده ارشد ایران تدبیر جدیدی را به کار گرفته است که خطیب‌زاده در پاسخ به پرسش دیگری درباره مذاکرات رفع تحریم‌ها در یکی از کشورهای حوزه خلیج فارس در آخرین نشست خبری خود گفت: هیچ گفت‌وگو و مذاکره مستقیمی اتفاق نمی‌افتد و در همان فرمت قبلی به‌صورت غیرمستقیم و با تسهیلگری اتحادیه اروپا انجام می‌شود. خطیب‌زاده در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه آیا در ادامه ممکن است مذاکرات در سطح بالاتری برگزار شود؟ گفت: اینکه درباره آنچه باقی‌مانده نیازمند ارتقای گفت‌وگوها باشد، این نیاز احساس نمی‌شود. البته اگر توافقی شود حتما در سطح وزرای خارجه این توافق اعلام می‌شود.
 
پیام ایران به غرب برای توافق
 ایران که همواره از مذاکرات برد-برد استقبال کرده است در هفته‌های اخیر با ارسال پیام‌های مثبت نیت خود را واضح به غربی‌ها مخابره کرده و حالا عباس مقتدایی خوراسگانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی نیز روز گذشته درخصوص ادامه مذاکرات می‌گوید که اکنون اروپایی‌ها و آمریکا مصر هستند که جمهوری اسلامی ایران با آنان همکاری داشته باشد. به آنان اعلام کردیم که اگر همچنان بر طبل نادیده گرفتن منافع ملت ایران بکوبند جمهوری اسلامی دلیلی برای مذاکره و ادامه مذاکرات نمی‌بیند.
عباس مقتدایی خوراسگانی درخصوص آینده مذاکرات برجام، گفت: جمهوری اسلامی ایران ثابت کرده که تنها مذاکرات عزتمندانه را دنبال می‌کند. طرف مقابل ما در هفته‌های اخیر نشان داد از ابزارها و نهادهای بین‌المللی هم استفاده ابزاری می‌کند. صدور قطعنامه ضد ایرانی شورای حکام برخلاف عرف پذیرفته‌شده در این شورا هیچ معنایی نداشت اما بالاخره مجموعه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تحت نفوذ ایالات‌متحده آمریکا و برخی کشورهای غربی قطعنامه‌ای صادر کرده است؛ قطعنامه‌ای که فاقد ابعاد فنی بوده و صرفا یک اقدام سیاسی محسوب می‌شود. اکنون اروپایی‌ها و آمریکا مصر هستند که جمهوری اسلامی ایران با آنان همکاری داشته باشد. اکنون هم به آنان پیغام داده‌ایم که ما به‌دنبال حل مشکل و توافق هستیم اما توافق عزتمندانه.
از سوی دیگر، سیاست دولت سیزدهم در پیشبرد سیاست خارجی متوازن و تعامل سازنده با شرق، غرب و همسایگان را می‌توان عاملی موثر در شکل‌گیری فضای فعلی دانست. از همین رو انتخاب قطر برای برگزاری این گفت‌وگوها نیز پیام‌های مثبتی در دل خود دارد. همچنین میزبانی جام جهانی فوتبال نیز این روزها قطر را مورد توجه قرار داده است و مذاکرات هسته‌ای نیز می‌تواند بر اهمیت جایگاه این کشور همسایه در حل مناقشات تهران و غرب، بیفزاید.
 
تعامل با شرق و غرب
از این رو انتخاب قطر به‌عنوان مکان مذاکرات به دور از هیاهوی معمول در وین، عاملی مهم است که از نظر ایران و آمریکا چند مزیت می‌تواند با خود به همراه داشته باشد. رئیسی که همواره در این ماه‌ها بر اهمیت همکاری با همسایگان تاکید کرده است با نقش‌آفرینی قطر، تاثیر مثبت سیاست‌های خود را به نمایش خواهد گذاشت و علاوه بر این می‌تواند زمینه‌ای برای همکاری‌های گسترده‌تر با دیگر همسایگان در زمینه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی باشد.
همچنین در گذشته شاهد بوده‌ایم که اولین سفر خارجی رییس دولت سیزدهم به یکی از کشورهای حاشیه خلیج‌فارس در اوایل اسفندماه۱۴۰۰، کشور قطر بود، رئیسی در این سفر علاوه بر شرکت در نشست اپک گازی با «شیخ تمیم بن‌حمد آل‌ثانی»، امیر ۴۲ساله قطر نیز دیدار کرد و نتیجه این سفر امضای ۱۴سند همکاری بین مقامات دو کشور در زمینه‌های هواپیمایی، تجاری، کشتی‌رانی، رادیو و تلویزیون، سیاست خارجی (لغو روادید)، برق، استاندارد و فرهنگی و آموزشی بود.
پس از این سفر و همانطور که به آن اشاره شد امیر قطر در۲۲اردیبهشت‌ماه۱۴۰۱ درحالی‌که مذاکرات وین با وقفه‌ای دوماهه مواجه شده و تنش‌های لفظی بین تهران و واشنگتن درمورد سرنوشت مذاکرات و متهم کردن یکدیگر به زیاده‌خواهی در مذاکرات افزایش پیدا کرده بود، امیر قطر سفری کوتاه و مهم به ایران داشت و علاوه بر دیدار با رییس‌جمهور، با مقام معظم رهبری نیز دیدار و رایزنی کرد. این سفر که اهمیت قابل‌توجهی در پیگیری مذاکرات هسته‌ای داشت می‌تواند الگویی برای کشورهای دیگر منطقه باشد و با دوری از ایران‌هراسی با گسترش تعاملات با ایران نقش سازنده‌ای در ارتقای جایگاه منطقه ایفا کنند. در همان زمان سفر امیر قطر به ایران، برخی از رسانه‌های غربی و عربی در گزارش‌هایی با مضمون «پشت پرده سفر امیر قطر به تهران» عنوان کردند که با توجه به وقفه پیش‌آمده در برگزاری حضوری مذاکرات وین و باقی ماندن برخی چالش‌ها بین ایران و آمریکا در جریان برگزاری این مذاکرات، امیر قطر در این سفر با توجه رابطه خوبی که با مقامات دو کشور ایران و آمریکا دارد، تلاش خواهد کرد که به تسهیل ازسرگیری این مذاکرات کمک کند. حالا شاید بتوان نتیجه گرفت که قطر نقش تعیین‌کننده‌ای در جهت ازسرگیری مذاکرات و نزدیک کردن دیدگاه‌های دو طرف ایفا کرده است.
 
اهمیت قطر از نگاه مشاور باقری
در همین راستا، «محمد مرندی»، مشاور تیم مذاکره‌کننده ایران که در وین نیز حضور داشت، روز گذشته در مصاحبه اختصاصی با العربی الجدید، گفت: درمورد انتقال احتمالی محل برگزاری مذاکرات به قطر، باید گفت که ایران قطر را به‌عنوان محلی برای مذاکره انتخاب کرد؛ زیرا آن را یک کشور دوست می‌داند.
مرندی ادامه داد: ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای به معنای نزدیک شدن به توافق برای احیای توافق هسته‌ای نیست، چون هرگونه توافق، منوط به اراده آمریکایی‌ها برای دستیابی به آن، لغو تحریم‌ها و ارائه تضمین‌ها به ایران به شیوه‌ای قابل قبول است. ایران باید به ضمانت‌هایی دست یابد تا اطمینان حاصل کند آمریکا دیگر رفتار و شیوه سابقش را پس از دستیابی به هر گونه توافق به‌آسانی تکرار نمی‌کند.
وی درخصوص آینده مذاکرات تاکید کرد که آینده مذاکرات به تصمیمات آمریکایی‌ها بستگی دارد چراکه دولت ایران جدیت خود را ثابت کرده است و افزود: ایران با وجود بهره‌برداری آمریکایی‌ها از آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای صدور قطعنامه علیه ایران دو هفته پیش، میز مذاکره را ترک نکرد. ایران به‌خوبی به آمریکا نشان داده است که اقدامات تند و غیرمنطقی آمریکا با واکنش‌های جدی مواجه خواهد شد.

 

ارسال نظر