|
شناسه خبر: 10074

«صبح‌نو» به مناسبت بیست‌ویکم شهریور، روز ملی سینما گزارش می‌دهد

از مظفرالدین‌شاه تا ونیز 2022

سینمای ایران این روزها بر اوج قرار گرفته، سینماگران ایرانی نه‌تنها در جشنواره‌های مهم دنیا حضور دارند، بلکه جایزه‌های مهمی را نیز از هر جشنواره دریافت می‌کنند.

اسکار که روزی برای ایران آرزو محسوب می‌شد، تا امروز دوبار توسط یک کارگردان ایرانی به دست آمده، جشنواره کن پاتوق همیشگی فیلمسازان ایرانی است و جشنواره ونیز نیز یکی از مهم‌ترین جشنواره‌هایی است که هر سال میزبان فیلم‌های مهم و موفق از ایران است. امسال نیز فیلمسازان ایرانی در این جشنواره خوش درخشیدند و سه جایزه مهم به دست آوردند. جعفر پناهی جایزه ویژه هیات‌داوران، هومن سیدی جایزه بهترین فیلم در بخش افق‌های ونیز و محسن تنابنده هم جایزه بهترین بازیگر این بخش را به دست آوردند. سینمای ایران اما راهی طولانی را طی کرده تا به این روز رسیده است. بیست‌ویکم شهریور را روز ملی سینما نامیده‌اند و بدین بهانه سری به تاریخچه سینمای ایران می‌زنیم.
 
ورود سینما به ایران
 مظفر‌الدین‌شاه در فروردین سال۱۲۷۹ از تهران به مقصد اروپا حرکت کرد. در این سفر بود که با سینما آشنا شد. در سفرنامه مظفرالدین‌شاه آمده است که شاه روز یکشنبه، هفدهم تیر۱۲۷۹ به اتفاق میرزا ابراهیم‌خان عکاس‌باشى به تماشاى دستگاه سینموفتوگراف و لانترن‌ماژیک رفته است. این حادثه پنج سال پس از رواج اختراع برادران لومیر در پاریس رخ داد. در هفته بعد، مظفرالدین‌شاه مجددا به دیدار سینما رفت. حدود یک‌ماه پس از اولین دیدار مظفرالدین‌شاه با سینما، در سه‌شنبه ۲۳مرداد ۱۲۷۹ در شهر اوستاند در ساحل دریا در بلژیک، جشن روز عید گل برگزار شد و میرزا ابراهیم‌خان عکاس‌باشى مشغول عکس سینموفتوگراف‌اندازى از شاه شد. به این ترتیب، بانى ورود نخستین دوربین فیلمبردارى و نمایش فیلم، مظفرالدین‌شاه است و نخستین فیلمبردار ایرانى نیز ابراهیم‌خان عکاس‌باشى محسوب مى‌شود.
 تنها چهارسال پس از تاسیس سالن‌های سینما در جهان و کمی پس از نمایش فیلم در دربار مظفرالدین‌شاه، اولین سالن سینما برای عموم مردم در ایران تاسیس شد. پنج سال پس از اختراع سینما توسط برادران لومیر؛ اولین سالن سینمای ایران در سال 1379 در شهر تبریز با نام «سینما سولی» توسط کاتولیک‌ها ساخته شد. پس از آن در سال1283 سالن دیگری در خیابان چراغ‌گاز تهران توسط شخصی مشروطه‌خواه به نام ابراهیم‌خان صحاف‌باشی افتتاح شد. همزمان با تهران سالن سینمای رشت و پس از آن در سال1293 سالن سینمای بوشهر و مشهد نیز راه‌اندازی شدند.
 
اولین فیلم تاریخ سینما در ایران
 اولین فیلم تاریخ سینما در ایران با نام «آبی و رابی» در سال1309 توسط اوانس اوگانیانس، فیلمساز ایرانی - ارمنی ساخته شد. آبی و رابی یک فیلم صامت 90دقیقه‌ای در ژانر کمدی است که برای اولین‌بار در «سینما مایاک» به نمایش عموم گذاشته شد. «ساکوار لیدزه»، تهیه‌کننده آبی و رابی 560تومان برای ساخت این اثر سرمایه‌گذاری کرده بود اما با فروش بالا در گیشه، او توانست هفت‌هزار تومان سود کسب کند.
 
نخستین فیلم ایرانى ناطق
 عبدالحسین سپنتا متولد۱۲۸۶ تهران بود. او در مدرسه سن‌لوئى و مدرسه زرتشتیان تهران و نیز در اصفهان و کالج آمریکایى تحصیل کرد و علاقه زیادى به تاریخ و ادبیات ایران باستان داشت. سپنتا سفرهایى به هند داشت و آثارى را منتشر کرد. او در سال۱۳۰۷ اولین روزنامه‌اش را با نام دورنماى ایران منتشر کرد. او پس از سفر به ایران مجددا به هند رفت. آشنایى او با سینما به‌طور تصادفى و از طریق اردشیر ایرانى صورت گرفت. پس از مطالعه در این زمینه به‌صورت تئوری، سناریو با نظر فنى اردشیر ایرانى نوشته شد. مشکل اساسى این دو در تهیه فیلم، انتخاب بازیگران بود که باید با زبان فارسى آشنایى مى‌داشتند. پس از جست‌وجوى بسیار، سرانجام همسر یکى از کارمندان استودیو به‌نام روح‌انگیز جهت ایفاى نقش دختر لُر برگزیده شد. نقش‌هاى بعدى را هادى شیرازى و سهراب پورى ایفا مى‌کردند و نقش‌هاى فرعى را خود سپنتا با تغییر صدا و لحن صحبت مى‌کرد.  پس از هفت‌ماه کار مداوم، نخستین فیلم ایرانى ناطق موجودیت یافت. از این فیلم، بعد‌ها به نام جعفر و گلنار یاد مى‌شد. نقش اساسى در تهیه این فیلم، به سپنتا تعلق داشت، گرچه ساخته اردشیر ایرانى ذکر شد و درواقع کارگردانى هنرى با سپنتا و کارگردانى فنى با اردشیر ایرانى بود. فیلم دختر لُر در مهر۱۳۱۲ آماده نمایش شد و در ۳۰آبان ۱۳۱۲ نمایش فیلم در سینما مایاک در خیابان لاله‌زار آغاز و با استقبال بى‌سابقه‌اى روبه‌رو شد و پس از ۳۷روز نمایش، موفقیت بى‌نظیرى کسب کرد. توفیق دختر لُر فیلم‌هاى صامت را از رونق انداخت.
 
اولین فیلم رنگی ایرانی
 اولین فیلم رنگی تاریخ سینما در ایران با نام «گرداب» در سال1332 توسط نویسنده و کارگردان ایرانی، «حسن خردمند» ساخته شد. فیلم گرداب با دوربین اوریکون 16میلی‌متری ساخت آمریکا فیلمبرداری شده و توسط تهیه‌کننده اثر به موزه اهدا شده است. داستان گرداب در مدت 1:23 روایت و توسط استودیو پارس در ایران ساخته شد. اما ازآنجایی‌که در آن زمان استودیوهای ایرانی فاقد لابراتور رنگی بودند، چاپ و ظهور رنگی این فیلم در آمریکا انجام شد.
 
جریان موج نو در سینمای ایران
 اولین فیلم‌های متأثر از موج نو با نام‌های «خانه سیاه است» ساخته فروغ فرخزاد، «جلد مار» ساخته هژیر داریوش، «خشت و آینه» ساخته ابراهیم گلستان و «شب قوزی» ساخته فرخ غفاری شناخته شده و در اوایل دهه 1340 به نمایش عموم درآمده‌اند. فیلم «خانه سیاه است» فیلم مستندی است که در سال1341 به کارگردانی و نویسندگی فروغ فرخزاد و تهیه‌کنندگی ابراهیم گلستان ساخته شده است. این فیلم در نتیجه سفر فروغ فرخزاد به تبریز و بازدید از «آسایشگاه جزامیان باباغی» و به سفارش «جمعیت کمک به جزامیان» در مدت 20دقیقه اکران شد.
 
مهم‌ترین فیلم‌های جریان موج نو در سینمای ایران
 از اصلی‌ترین فیلم‌های موج نو می‌توان به فیلم‌هایی همچون «گاو» ساخته داریوش مهرجویی، «قیصر» ساخته مسعود کیمیایی و «آرامش در حضور دیگران» ساخته ناصر تقوایی اشاره کرد. فیلم گاو در سال1348 به کارگردانی و نویسندگی داریوش مهرجویی براساس کتاب «عزاداران بیل» نوشته غلامحسین ساعدی، ساخته شد. «گاو» در ژانر درام و در مدت‌زمان 104دقیقه تولید شده و در جشنواره‌های مطرح دنیا ازجمله جشنواره فیلم ونیز، کن، برلین، مسکو، لندن و لس‌آنجلس به نمایش درآمد. همچنین فیلم گاو موفق به دریافت جایزه «فیپرشی» جشنواره فیلم ونیز سال 1971 نیز شد.
فیلم قیصر یکی از معروف‌ترین فیلم‌های تاریخ سینما در ایران است و در سال1348 به نویسندگی و کارگردانی مسعود کیمیایی ساخته شد. این فیلم در ژانر درام/عاشقانه و در مدت‌زمان 113دقیقه تولید شده و در جشنواره‌های مختلفی حضور داشت. فیلم «آرامش در حضور دیگران» در سال1351 به نویسندگی، کارگردانی و تهیه‌کنندگی ناصر تقوایی ساخته شده است. این فیلم یکی از فیلم‌های اصلی در جریان موج نو و همچنین اولین فیلم بلند ناصر تقوایی به‌شمار می‌آید. فیلم آرامش در حضور دیگران در مدت‌زمان 80دقیقه در سال1349 ساخته شد اما سرانجام پس از چند سال وقفه در سال1351 منتشر شد. درنهایت به دلیل اعتراض جامعه پرستاری کشور، نمایش این فیلم به‌طورکلی و برای همیشه متوقف شد.
 
فیلم‌های شاخص نسل دوم موج نو
 نسل دوم موج نو مربوط‌به فیلمسازانی می‌شود که بعد از انقلاب کار خود را از سرگرفته یا از ابتدا آغاز کرده‌اند. فیلم «دونده» اولین فیلم ساخته‌شده پس از انقلاب بود و به کارگردانی و نویسندگی امیر نادری در سال1363 ساخته شد. این فیلم ازسوی بهرام بیضائی تدوین شده و در مدت‌زمان 94دقیقه به‌نمایش‌ درآمد. فیلم «ناخدا خورشید» در سال1365 به کارگردانی و نویسندگی ناصر تقوایی در ژانر جنایی و مدت‌زمان 118دقیقه ساخته شد. در این فیلم، هنرمندانی همچون داریوش ارجمند و علی نصیریان به ایفای نقش پرداخته‌اند. ناصر تقوایی برای ساخت این فیلم موفق به دریافت جایزه یوزپلنگ برنزی چهل‌ویکمین جشنواره بین‌المللی فیلم لوکارنو شد. فیلم «طعم گیلاس» در سال1376 به نویسندگی و کارگردانی عباس کیارستمی به سبک مینیمالیستی در مدت‌زمان 95دقیقه ساخته شد. حاصل ساخت این فیلم نامزدی و دریافت جوایز متعدد در جشنواره‌های جهانی بود. مهم‌ترین جایزه فیلم طعم گیلاس را می‌توان نخل طلایی جشنواره کن1997 دانست. فیلم «کلوزآپ» در سال1368 توسط عباس کیارستمی در ژانر درام و رئال در مدت‌زمان 98دقیقه ساخته شد. این فیلم عباس کیارستمی نیز در جشنواره‌های معتبر جهانی موفق به دریافت جوایز ارزشمندی شد که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به جایزه فدراسیون بین‌المللی منتقدان فیلم تورین1996 اشاره کرد. فیلم «بچه‌های آسمان» در سال1375 توسط مجید مجیدی در ژانر درام/خانوادگی در مدت‌زمان 90دقیقه ساخته شد. بچه‌های آسمان اولین فیلم ایرانی است که جزء پنج نامزد نهایی جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی‌زبان قرار گرفته است. این فیلم موفق به نامزدی و دریافت جوایز متعددی از جشنواره‌های معتبر داخلی و خارجی شده است.
 
فیلم‌های شاخص نسل سوم موج نو
 نسل سوم فیلمسازان موج نو هنرمندانی هستند که از دهه1380 تا سال‌های اخیر اقدام به تولید آثار ارزشمند کرده‌اند. فیلم «طلای سرخ» در سال1381 به نویسندگی عباس کیارستمی و کارگردانی و تهیه‌کنندگی جعفر پناهی یکی از این فیلم‌هاست. این فیلم به‌دلیل نقدهایی، هرگز در ایران به نمایش درنیامد اما در جشنواره‌های خارجی موفق به دریافت جوایزی ازجمله جایزه هیات‌داوران نوعی نگاه در بخش بهترین فیلم پنجاه‌وششمین جشنواره فیلم کن و جایزه بهترین فیلم سی‌ونهمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم شیکاگو شد. فیلم «درباره الی» یکی دیگر از فیلم‌های نسل سوم موج نو در ایران است که در سال1387 به نویسندگی، کارگردانی و تهیه‌کنندگی اصغر فرهادی در ژانر رئالیسم و در مدت‌زمان 119دقیقه ساخته شد. این فیلم نامزد و برنده جوایز متعدد داخلی و خارجی از جشنواره‌های معتبر شده است که ازجمله آن‌ها می‌توان به سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی جشنواره فیلم فجر 1387 و خرس نقره‌ای برای بهترین کارگردانی جشنواره بین‌المللی فیلم برلین 2009 اشاره کرد.  فیلم «جدایی نادر از سیمین» از اصغر فرهادی و «نفس عمیق» از پرویز شهبازی از دیگر فیلم‌های فیلمسازان نسل سوم موج نو هستند. دهه90 نیز با فیلمسازی فیلمسازان موفقی مانند سعید روستایی، هومن سیدی، نرگس آبیار، محمدحسن مهدویان، شهرام مکری، بهرام دهقانی و چندی دیگر از فیلمسازان موفق همراه بوده است اما سینمای ایران با وجود پتانسیل بالای خود و شناخته شدنش در دنیا هنوز تا تبدیل شدن به یک صنعت فاصله زیادی دارد.

 

اخبار مرتبط

ارسال نظر