۲۸۰۲

«صبح‌نو» در گفت‌وگو با حجت‌الاسلام قائمی‌نیا بررسی کرد

عمق بخشیدن به دینداری

مقوله نبود عمق در معرفت دینی مساله‌ای است که از صدر اسلام به صورت معضل در جامعه دینی وجود داشته و به دفعات مختلف جهان اسلام از آن ضربه خورده است.

مقوله نبود عمق در معرفت دینی مساله‌ای است که از صدر اسلام به صورت معضل در جامعه دینی وجود داشته و به دفعات مختلف جهان اسلام از آن ضربه خورده است. آ‌ن‌چیزی که امروزه در جامعه با همه‌گیری فضای مجازی بسیار گسترش یافته، سطحی‌نگری در مورد مسائل دینی است که نه‌تنها این معضل عامل بسیاری از کج‌فهمی‌های افراد جامعه اسلامی می‌شود بلکه فضا را مهیا می‌كند تا افرادی با شگرد‌های تبلیغاتی و روانی به متشنج‌كردن فضای جامعه دست بزنند و با بهره‌گیری از همین مشکل افراد جامعه اسلامی، موفق به ناامیدسازی مردم و همچنین حتی بدبین ‌کردن آنان نسبت به دین شوند. اندیشمندان این مقوله را با عنوان دینداری عوامانه مطرح می‌کنند که گسترش آن می‌تواند ضررهای گاهی جبران‌ناپذیری را برای جامعه اسلامی به همراه داشته باشد. به موجب اهمیت بررسی ریشه‌های این نوع تفکر و راه‌های مقابله با آن گفت‌وگویی داشتیم با حجت‌الاسلام علیرضا قائمی‌نیا، مدیر قطب علمی فلسفه دین اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی که در ادامه می‌خوانید.

وی در مورد ریشه‌های این نوع دینداری در جامعه اسلامی گفت: ابتدا باید به این موضوع توجه كرد که این مساله‌ چیز جدیدی نیست و حتی اختصاص هم به عوام جامعه ندارد. ممکن است علما هم درگیر این وضعیت شوند. یکی از آسیب‌شناسی‌های جدی دقیقا همین موضوع است. عالم‌بودن صرفا به معنای داشتن اطلاعات نیست زیرا که انسان باید فهم هم داشته باشد. جمع‌‌آوری اطلاعات با فهم روشمند و عاقلانه آن متفاوت است.
حجت‌الاسلام قائمی‌نیا افزود: بسیاری در طول تاریخ هرچند هم که در ظاهر عالم بوده‌اند، در مورد جریان‌های سیاسی همچون عوام ظاهر شدند. این عامیانه بودن دو مولفه دارد؛ یک فردی اطلاعاتی دارد و حتی ممکن است این اطلاعات بسیار وسیع هم باشد؛ البته میان اطلاعات و معرفت هم بسیار تفاوت وجود دارد. معرفت فقط یک خبر نیست و شما آنها را اثبات کرده‌اید و در مورد آنها به یقین رسیده‌اید. بسیاری در طول تاریخ اطلاعاتی از قرآن و... داشته‌اند و حتی وجود داشته‌ افرادی که سال‌های زیادی در این حوزه‌ها تحصیل هم کرده باشند.
وی تاکید کرد: افرادی که در بالا به آن اشاره کردیم، اینگونه اطلاعات را دارند ولی این اطلاعات در ذهن‌شان عمقی نشده یعنی در مورد آنها به یقین و بررسی موشکافانه دست پیدا نکرده‌اند. اگر بخواهیم موضوع را کمی ساده‌تر بیان کنیم باید بگوییم آنها همچون اقیانوسی از اطلاعات هستند که کم‌عمق است، نه ارتباطی با سیاست پیدا می‌کند، نه قدرت تشخیص دارد و نه قدرت تطبیق دارد که این موضوع باعث می‌شود با طلوع خورشید و گرما و... خشک
 شوند.
 
این مقوله در صدر اسلام هم بوده است
عضو پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در مورد تاریخچه این نوع از دینداری یادآور شد: این مقوله را ما در صدر اسلام هم داشته‌ایم. بسیاری از رجال که مقابل امیرالمومنین، علی؟ع؟ ایستادند دقیقا به همین شکل بودند، یعنی اطلاعات معرفتی نداشتند. این نوع دینداری مبتنی بر نوعی شگرد‌های تبلیغاتی نیز هست. بخشی از اطلاعات را برجسته می‌کنند و این برجسته‌‌‌سازی‌ها به نوعی بهره‌‌برداری می‌شوند و با اموری ارتباط برقرار می‌کنند که بی‌معنا هستند که این ویژگی دیگر دینداری عوامانه است.
وی همچنین با اشاره به گسترش دینداری عوامانه در عصر حاضر گفت: این مقوله در دوره ما با گسترش فضای مجازی بسیار شدت گرفته است.

 بسیاری در طول تاریخ هرچند هم که در ظاهر عالم بوده‌اند، در مورد جریان‌های سیاسی همچون عوام ظاهر شدند. این عامیانه بودن دو مولفه دارد؛ یک فردی اطلاعاتی دارد و حتی ممکن است این اطلاعات بسیار وسیع هم باشد؛ البته میان اطلاعات و معرفت هم بسیار تفاوت وجود دارد. معرفت فقط یک خبر نیست و شما آنها را اثبات کرده‌اید و در مورد آنها به یقین رسیده‌اید 

ادامه از صفحه 11
 خود این فضاها به شدت تبلیغات زده هستند؛ مدل تعامل در این فضاها به گونه‌ای است که با یک اشتباه در مواجهه با آنها ممکن است جامعه‌ای به هم بریزد؛ ارتباطاتی که هر روز در حال گسترش است و از آنجایی که کاربرانی عوام هم دارد، طبیعی است که این نوع دینداری در آنها به سرعت رشد ‌کند و بتواند مخاطبان خود را 
به راحتی فریب دهد.
حجت‌الاسلام قائمی‌نیا تاکید کرد: امروز لازم است تا مطالعات فرهنگی و دقیق در مورد فضاهای تبلیغاتی و به‌خصوص مجازی صورت گیرد. دیگر با توجه به این فضاها ما تبدیل به انسان مجازی شده‌ایم و همین موضوع اهمیت مطالعات دقیق در این حوزه را بیشتر می‌کند که اگر کنترل نشود، می‌تواند باعث شکنندگی در فضای علمی، اجتماعی و فرهنگی ما شود.
وی در مورد چگونگی رشد افرادی که با این شیوه به فعالیت می‌پردازند و روی تفکرات جامعه تاثیرات ناهنجاری می‌گذارند، گفت: این افراد از ضعف‌های اجتماعی و روان‌شناختی ما استفاده می‌کنند، یعنی این شگردها مبتنی بر یکسری نکات روانی است. به عنوان مثال امروز به دلیل مشکلات اقتصادی که همه مردم از آن رنج می‌برند، فردی از آن استفاده تبلیغاتی علیه نظام و دین انجام دهد. کاملا مشهود است که دارد از نکات روانی استفاده می‌کند. دینداری عوامانه با اینکه عمق دینی و فلسفی ندارد ولی در استفاده از نکات روانی و اجتماعی قدرت دارد و به راحتی از آنها بهره می‌برد.
این استاد دانشگاه در مورد راه‌های مقابله با گسترش این نوع دینداری تاکید کرد: تنها راه نجات جامعه از این مسیر تعمیق‌بخشیدن به دینداری و مبارزه با شگردهای تبلیغاتی است. رهبران امروز دنیا را همین فضاهای مجازی تولید می‌کنند. امروز خود آمریکا هم توسط همین فضاهای دچار مشکل شده‌ است. آنها هم آینده سیاسی خود را با توجه به وجود این فضاها نمی‌توانند تعیین کنند؛ البته در این مسیر تلاش‌ها و مطالعات بسیاری هم انجام می‌دهند.
وی همچنین خاطرنشان کرد: بسیاری از کشورهای جهان محدودیت‌هایی را روی این فضاها اعمال کرده‌اند؛ البته که این محدودیت‌ها هم محو می‌شود. امروز جامعه ما درگیر این مشکل است و با شگرد‌هایی که دینداری عوامانه دارد، باید روی آن مطالعات فرهنگی بسیاری کرد و به صورت کاملا علمی به مبارزه با آن پرداخت.
 
راه‌های مقابله با دینداری عوامانه
حجت‌الاسلام قائمی‌نیا با اشاره به جزئیات فعالیت در مبارزه و مقابله با دینداری عوامانه افزود: ابتدا باید به این برسیم که محافل علمی و حوزوی ما این مقوله را جدی بگیرند. این محافل هنوز هم سیاست و برنامه‌ریزی علمی برای این مقوله انجام نداده‌اند. جامعه دینی ما اسلام را در مسیر سنتی آن به مردم عرضه می‌کند که این فقط یک طرف ماجراست از سوی دیگر در مقابل دینداری عوامانه باید ابزارهای انتقادی برای نقد این جریان را قوی‌تر کرد.
وی تاکید کرد: البته اینکه بگوییم غیر قابل کنترل است، غلط است. ما امروز اگر بتوانیم این موضوع را جدی بگیریم و علمی با موضوع برخورد کنیم قابل حل است. متاسفانه زمانی که می‌خواهیم این گونه مسائل را حل کنیم، مشورتی عمل می‌کنیم، در صورتی که باید با روش‌های علمی با آن برخورد کرد. دینداری عوامانه،  آفت تفکر دینی استکه لازم است  مطالعات دقیق روی آن انجام دهیم.
عضو پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در پایان با ابراز تاسف از حضور این نوع دینداری در دانشگاه‌های کشور گفت: این مدل دینداری در بین دانشگاهیان هم دیده می‌شود. امروز ما می‌بینیم برخی افراد را که تحصیلکرده غرب هستند و حرف‌هایی می‌زنند که عمق ندارد؛ هر کسی ناخونکی می‌زند و سخنانی را مطرح می‌کند و کسی در دهانش نمی‌کوبد. فقط با مطالعات فرهنگی باید با این موضوع مقابله کرد. باید از بعد روانشناسی، سیاسی، اجتماعی و... با آن به مبارزه پرداخت.

دیدگاه‌ها
دیدگاه تازه‌ای تایید نشده است...