۳۷۲۰

در پشت میز مذاکرات وین چه می‌گذرد؟

مذاکرات احیای برجام و معمای انتخابات

مذاکرات ایران و اعضای‌1+4 بر سر احیای برجام در حال برگزاری است.اگرچه دولت و وزارت امور خارجه هر دو از پیشرفت مذاکرات و موافقت طرف مقابل( خصوصا طرف آمریکایی) بر سر رفع تحریم‌های ضد ایرانی سخن به میان می‌آورند، اما منابع آگاه تاکید دارند که نقاط اختلافی میان ایران و طرف غربی( واشنگتن و تروییکای اروپایی) بر سر موضوعات گوناگون به قوت خود باقی‌است. آنچه مسلم است اینکه برخی اختلافات عمده میان طرفین هنوز حل نشده و به قول نگارندگان توافق، هنوز «پرانتزها» به صورت کامل از سند «احیای برجام» حذف نشده است.

مذاکرات ایران و اعضای‌1+4 بر سر احیای برجام در حال برگزاری است.اگرچه دولت و وزارت امور خارجه هر دو از پیشرفت مذاکرات و موافقت طرف مقابل( خصوصا طرف آمریکایی) بر سر رفع تحریم‌های ضد ایرانی سخن به میان می‌آورند، اما منابع آگاه تاکید دارند که نقاط اختلافی میان ایران و طرف غربی( واشنگتن و تروییکای اروپایی) بر سر موضوعات گوناگون به قوت خود باقی‌است. آنچه مسلم است اینکه برخی اختلافات عمده میان طرفین هنوز حل نشده و به قول نگارندگان توافق، هنوز «پرانتزها» به صورت کامل از سند «احیای برجام» حذف نشده است. مهم‌ترین موضوعی که هنوز برسر آن توافقی کامل صورت نگرفته، مربوط به رفع تحریم‌های ضد ایرانی است. در این میان، طرف آمریکایی تاکتیک «تفکیک تحریم‌ها» را به کار بسته و تحریم‌های ضد ایرانی را به سه دسته «تحریم‌های قابل رفع»، «تحریم‌های غیرقابل رفع» و «تحریم‌های پیچیده» یا تحریم‌هایی که رفع آن‌ها در برهه فعلی سخت به نظر می‌رسد، تقسیم کرده است.

موضوع اختلافی دوم، مربوط به ارائه تضمین‌های لازم در خصوص «آینده برجام» است، حال آنکه طرف مقابل، حتی تضمین‌های مربوط به «زمان حال» و «رفع تحریم‌های فعلی ایران» را نیز ارائه نکرده است. آمریکا و تروییکای اروپایی تاکید دارند که در نهایت، بر اساس همان رویکرد «تعهد محور» به توافق هسته‌ای بازخواهند گشت و قصد ندارند برای دولت‌های فعلی یا دولت‌های آینده خود، جهت بقا یا عدم بقا در برجام تعیین تکلیف کنند! با این حال نظام جمهوری اسلامی ایران تاکید دارد که بازگشت آمریکا به توافق هسته‌ای باید بر مبنای نگاه «تضمین محور» صورت گیرد.یکی از نقاطی که ظرف آمریکایی هرگز حاضر شده است در قبال آن تضمینی دهد، مربوط به «رفتار دولت بعدی آمریکا با برجام» است. در این خصوص کافیست دولت بایدن و کنگره آمریکا، قانون «تأیید استمرار تعلیق تحریمهای ایران در بازه‌های زمانی 120روزه توسط رئیس جمهور مستقر» را از بین ببرند اما چنین خواسته‌ای را نپذیرفته‌اند. دولت بایدن معتقد است نه خود و نه دولت بعدی آمریکا، نباید کمترین دغدغه‌ای در خصوص «خروج از برجام» در «هر زمانی که تشخیص دهند» داشته باشند.
مسأله سوم، به راستی آزمایی بر سر بازگشت آمریکا به برجام باز‌می‌گردد. طرف آمریکایی معتقد است که راستی‌آزمایی مطالبه شده از سوی جمهوری اسلام ایران، باید نهایتا در یک بازه زمانی «48 ساعته» تا «یک هفته‌ای» صورت گیرد و پس از آن ایران رسما اعلام کند که واشنگتن به برجام بازگشته است! حتی برخی مقامات آمریکایی معتقدند که باید کلید واژه‌ای به نام «راستی‌آزمایی» را از این معادله حذف کرد و «بازگشت گام به گام» را به صورت جدی مورد توجه قرار داد. بدیهی است که پذیرش بازگشت گام به گام به برجام، آن هم در حالی که ایالات متحده آمریکا در سال‌2018 میلادی به صورت یکجانبه از توافق هسته‌ای خارج شده و سخت‌ترین تحریم‌ها را علیه کشورمان اعمال کرده است، نوعی خبط استراتژیک راهبردی محسوب می‌شود. اکنون آمریکا باید هزینه خروج خود از توافق هسته‌ای را به صورت کامل بپردازد و حداقلی‌ترین این هزینه، بازگشت بدون چون و چرا به توافق و تن دادن به راستی آزمایی لغو تحریم‌ها از سوی جمهوری اسلامی ایران است. در این میان، مقامات و رسانه‌های غربی سعی دارند با پس زدن این مسیر منطقی(رفع تضمین شده تحریم‌ها با قابلیت راستی‌آزمایی ) مانع از راستی‌آزمایی بازگشت آمریکا به برجام شوند.
دو مورد اختلاف که طی روزهای اخیر بیش از پیش به موضوع بحث طرفین در وین تبدیل شده‌اند نیز مربوط به «احیای نیروگاه نطنز» و «دامنه فعالیت‌های آژانس در ایران» بازمی‌گردد.پس از عملیات خرابکارانه رژیم صهیونیستی در نیروگاه نطنز که منجر به از بین رفتن بخشی از سانتریفیوژهای نسل یک ( به‌دلیل اخلال در برق رسانی) شد، جمهوری اسلامی ایران «غنی‌سازی 60‌درصدی اورانیوم» و « استقرار سانتریفیوژهای نسل جدید» را در دستور کار قرار داد تا خسارات ناشی از این عملیات خرابکارانه را جبران کند. با این حال، طرف آمریکایی در وین اصرار دارد که در صورت بازگشت به برجام، ایران حق ندارد بیشتر از 3/67درصد غنی‌سازی اورانیوم را در دستور کار قرار دهد و فراتر از آن، حق استفاده از سانتریفیوژ های نسل جدید را نیز ندارد! به عبارت بهتر، طرف آمریکایی اعلام کرده است که جبران آنچه در نطنز رخ داده، ربطی به آمریکا ندارد و در نتیجه،احیای نطنز نیز معضلی مربوط به خود ایران است نه دیگر اعضای برجام!
در خصوص دامنه دسترسی‌ها و فعالیت‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز شاهد ورود هدفمند رافائل گروسی، مدیر کل آژانس به معادله مذاکرات هستیم! آژانس به تحریک آمریکا و تروییکای اروپایی، قصد دارد به بهانه احیای توافق هسته‌ای، امتیازات بیشتری (نسبت به آنچه در پروتکل الحاقی و حتی تعهدات فراپروتکلی ایران آمده است ) از کشورمان مطالبه کند. این مسأله قطعا قابل قبول نخواهد بود.


غربی‌ها چگونه به انتخابات سال‌1400 می‌نگرند؟
در این میان ، سؤال مهمی مطرح می‌شود که پاسخ‌دهی به آن چندان دشوار به نظر نمی‌رسد! اینکه نسبت «مذاکرات وین» و «انتخابات ریاست جمهوری سال 1400» را چگونه باید ترسیم کرد؟ آیا این دو پدیده، اساسا در ارتباط با یکدیگر تعریف می‌شوند یا حکم دو پدیده موازی و غیرمرتبط را در دو حوزه گوناگون (‌سیاست خارجی و سیاست داخلی کشور) دارند؟ به‌طور کلی در طول ماه‌های گذشته و اخیر از ز دید جریان‌های تشکیل‌دهنده دولت ( اصلاح‌طلبان، کارگزاران، حزب اعتدال و توسعه و دیگر اضلاعی که در شکل دهی و استمرار دولت از سال‌های‌1392 تا‌کنون نقش داشته‌اند )، «مذاکرات وین» محیط بر «انتخابات ریاست جمهوری سال‌1400» تعریف می‌شود. به عبارت بهتر، جریان‌های طرفدار مصالحه با آمریکا و تروییکای اروپایی بر سر اختلافات برجامی موجود ( و نیل به یک توافق حداقلی)، «انتخابات ریاست جمهوری‌1400» را متغیری وابسته به «مذاکرات وین» قلمداد می‌کنند.
شبکه «یورونیوز» از جمله رسانه‌هایی بوده است که طی هفته‌های اخیر، بازتاب «مذاکرات وین» بر انتخابات ریاست جمهوری را مورد بررسی قرار داده و از «احیای برجام» به مثابه تنها راه پیش روی طیف حاضر در دولت ( جهت شکل‌دهی دوقطبی انتخاباتی) یاد می‌کند. در بخشی از این گزارش آمده است :
«تجربه نشان داده ایران برخلاف بسیاری از کشورها و به‌ویژه آمریکا، خیلی دیر وارد جو انتخاباتی می‌شود و هفته‌ها و حتی روزهای پایانی می‌تواند سرنوشت پیروز و مغلوب را تغییر دهد.»
این رسانه ( به مانند دیگر رسانه‌های غربی ) معتقد است که پیروزی جو بایدن در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا و تمایل این کشور به بازگشت به توافق هسته‌ای با ایران سبب شده تا نیروهای مختلف سیاسی با دقت بیشتری موضوع بازگشت احتمالی ایالات متحده به برجام را مورد بررسی قرار دهند. البته دست‌کم هشت سال است که موضوع آینده برنامه هسته‌ای به صورت خاص و سیاست خارجی به‌طور عام به یکی از اصلی‌ترین اولویت‌های کارزاهای انتخاباتی ریاست جمهوری ایران تبدیل شده است اما این بار تفاوت مهمی با دو دوره قبلی مشاهده می‌شود که می‌تواند سرنوشت انتخابات را دگرگون کند.یورونیوز در این خصوص تاکید کرده است :
«این نشست‌ها و نتیجه آن می‌تواند تأثیر مهمی بر روند انتخابات‌۱۴۰۰ بگذارد. منتقدان دولت روحانی می‌گویند او تمام تخم‌مرغ‌هایش را در هشت سال اخیر در سبد مذاکرات هسته‌ای چیده است و به همین خاطر حالا بیش از همیشه می‌خواهد بزرگ‌ترین و شاید تنهاترین دستاورد خود را احیا کند.»

مهم‌ترین نگرانی دولت بایدن چیست؟
یکی دیگر از مواردی که دولت بایدن را در خصوص بازگشت به برجام ترغیب کرده است، به احتمال حضور دولتی اصول‌گرا و انقلابی در ایران باز می‌گردد. یکی از مسائلی که دولت جوبایدن را در خصوص انتخابات ریاست جمهوری سال‌‌1400 نگران کرده است، استقرار «دولتی با گارد بسته» در مقابل واشنگتن و تروییکای اروپایی است. این همان نکته کلیدی و مهمی است که در نگاه رسانه‌های غربی نیز ظهور و بروز ویژه‌ای دارد. در بخش دیگری از گزارش شبکه یورونیوز، این موضوع به اینگونه بیان شده است :
«دولت بایدن می‌داند که در صورتی‌که دولت بعدی ایران در دستان محافظه‌کاران باشد، راه بسیار سخت‌تری برای احیای برجام و احتمال هرگونه توافق دیگری در پیش خواهد داشت. بنابراین برای آمریکا هم عاقلانه‌تر است که تا پیش از پایان دولت آقای روحانی، شرایط را برای پایبندی کامل ایران به برجام تدارک ببیند.»
این نگاه، نه تنها در دولت بایدن، بلکه در دولت‌های اروپایی نیز وجود دارد. سه کشور آلمان، انگلیس و فرانسه نیز «احیای برجام» در دوران ریاست جمهوری آقای روحانی را به مراتب نسبت به احیای آن در دوران حضور دولتی اصول‌گرا آسان‌تر می‌پندارند! در عین حال دولت بایدن حال سعی دارد از «نیاز دولت فعلی به انعقاد یک توافق حداقلی» به مثابه یک «اهرم فشار» جهت بازگرداندن هر چه سریع‌تر ایران به «همه تعهدات خود» استفاده کند: یعنی «بازگشت فوری به همه تعهدات برجامی ایران» در قبال «تعلیق بخشی از تحریم‌های برجامی ایران و حفظ برخی دیگر»!
مطابق آنچه اشاره شد، «انتخابات ریاست جمهوری سال‌1400» فاکتوری غیراعلامی، اما تاثیرگذار در مذاکرات اخیر وین تلقی می‌گردد.اگرچه در جریان مذاکرات رسمی، به این مسأله اشاره‌ای نمی‌شود اما اعضای 1+4 نسبت به تعجیل دولت فعلی نسبت به بازگشت واشنگتن به برجام و حتی احیای ظاهری توافق هسته‌ای آگاه هستند. متاسفانه این موضوع، تبدیل به یک «اهرم فشار» از سوی واشنگتن و تروییکای اروپایی در خصوص پذیرش طرح «احیای گام به گام برجام» شده است. به عبارت بهتر، دموکرات‌های آمریکا سعی دارند از تعجیل دولت فعلی ایران در مذاکرات هسته‌ای در راستای «تهدید قدرت ماتور دولت بعدی ایران» در قبال توافق مذکور و عمل به تعهدات برجامی استفاده کنند.

  •  

دیدگاه‌ها
دیدگاه تازه‌ای تایید نشده است...